جستجو در سایت :   

دانشگاه مازندران

دانشکده ادبیات و علوم انسانی

پایان نامه دوره کارشناسی ارشد در رشته ی زبان و ادبیات فارسی

 موضوع:

مطالعه رمان بوف کور بر اساس نظریه ی ساختارگرایی تکوینی لوسین گلدمن

استاد راهنما:

دکتر غلامرضا پیروز

استاد مشاور:

دکتر احمد غنی پور ملک شاه

استادان داور:

دکتر مرتضی محسنی

دکتر سیاوش حق جو    

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب:

چکیده

فصل اول: مقدمه

1-1. تعریف مسأله …………………………………………………………………………………..10

1-2. چارچوب محتوایی ………………………………………………………………………….. 11

1-3. پیشینه ی پژوهش ……………………………………………………………………………. 14

1-4. پرسش های پژوهش …………………………………………………………………………. 16

1-5. حدود پژوهش ………………………………………………………………………………….. 17

1-6. اهداف پژوهش …………………………………………………………………………………. 17

1-7. روش پژوهش ………………………………………………………………………………….. 17

فصل دوم: کلیات

2-1. لوسین گلدمن و روش پژوهش او …………………………………………………………. 19

2-1-1. روش دیالکتیکی ……………………………………………………………………. 19

2-1-1-1. کلیت ………………………………………………………………….. 22

2-1-1-1-1. دریافت و تشریح ………………………………………………… 22

2-1-1-1-1-1. ساختار معنادار ………………………………………………… 23

2-1-1-1-1-2. جهان نگری ……………………………………………………. 25

2-1-1-1-1-3. طبقه ی اجتماعی …………………………………………….. 27

2-1-1-1-1-4. انعکاس طبقه ی اجتماعی بر متن اثر ………………….. 28

2-1-2. نویسنده و اثر ادبی …………………………………………………………… 28

2-1-2-1. نویسنده ……………………………………………………………… 28

2-1-2-2. اثر ادبی و ارزش آن ………………………………………………. 29

یادداشت ها …………………………………………………………………………………………….. 30

فصل سوم: صادق هدایت ؛ آثار و زمانه ی او

3-1. آثار هدایت ………………………………………………………………………………………. 33

3-2. وضعیت اجتماعی عصر رضا شاه ………………………………………………………… 34

3-3. بوف کور …………………………………………………………………………………………. 36

فصل چهارم: مطالعه اثر

4-1. شرحی از بوف کور ……………………………………………………………………………. 40

4- 1-1. ارتباط دو بخش …………………………………………………………………….. 40

4-1-2. بخش یک ؛ زندگی درونی ………………………………………………………. 40

4-1-2. بخش دو؛ زندگی واقعی …………………………………………………………. 46

4-1-3. مفهوم کلی اثر ……………………………………………………………………….. 59

4-1-4. بوف کور ؛ روان داستان ………………………………………………………….. 61

4-2. مطالعه اثر بر اساس الگوی گلدمن ………………………………………………………. 62

4-2-1. اجزای ساختار معنادار …………………………………………………………….. 62

4-2-2. ساختار معنادار(کلیت منسجم) …………………………………………………. 64

4-2-3. جهان نگری ………………………………………………………………………….. 64

4-2-4. طبقه ی اجتماعی …………………………………………………………………… 64

4-2-4-1. مطالعه وضعیت جامعه شناختی نویسنده ………………….65

4-2-4-1-1. انقلاب مشروطه …………………………………………………. 65

4-2-4-1-1-1. تحلیل وضعیت آشفتگی و هرج و مرج …………….. 67

4-2-4-1-2. رضا شاه ……………………………………………………………. 70

4-2-4-1-2-1. حاکمیت پهلوی …………………………………………….. 73

4-2-4-1-2-2. صادق هدایت ………………………………………………… 75

4-2-4-1-2-2-1. اروپای بعد از جنگ …………………………………… 76

4-2-4-1-2-2-1-1. ادبیات مدرن …………………………………………. 77

4-2-4-1-2-2 -3. سیاست و ادبیات در ایران ………………………….. 79

4-2-4-1-2-2 -3-1. ادبای نوگرا ………………………………………….. 81

4-2-4-1-2-3. جایگاه دولت در جامعه ………………………………….. 84

4-2-4-1-2-3-1. شبه مدرنیسم …………………………………………….. 85

4-2-4-1-2-3-1-1. شبه مدرنیسم و ناسیونالیسم دولتی …………… 86

4-2-4-1-2-3-1-1-1. روشن فکران ناسیونالیسم ……………………. 86  

4-2-4-1-2-3-1-1. وضعیت فرهنگ، هنر و ادبیات ………………. 88

4-2-4-1-2-3-1-1-2 . ارزیابی وضعیت روشن فکران …………… 91

4-2-4-1-2-3-1-1-1-2-1. طبقه ی اجتماعی ……………………….. 91

4-2-4-1-2-4. بوف کور – حاجی آقا ……………………………………. 91

4-2-4-1-4-1. تلقی مفسران حزب توده ………………………………… 93

4-2-4-1-2-4-2. توجه تراژیک ………………………………………….. 94

4-2- 5 . مطالعه ویژگی های لفظی …………………………………………………….. 96

4-2-5-1. تک گویی …………………………………………………………… 97

4-2-5-1-1. تداعی ذهنی و معنایی …………………………………………. 97

4-2-5-1-1-1. توصیف ؛ تصویر …………………………………….. 98

4-2-5-1-1-1-1. تصویر در متن ………………………………………..101  

4-2-5-1-1-1-1-1. تشبیه …………………………………………………. 101

4-2-5-1-1-1-1-2. استعاره ……………………………………………….. 101

4-2-5-1-1-1-1-2-1. تشخیص ………………………………………… 102

4-2-5-1-1-1-1-3. تکرار …………………………………………………. 103

4-2-5-1-1-1-1-3-1. در سطح محدود ………………………………. 103

4-2-5-1-1-1-1-3-2. در سطح وسیع ………………………………… 103

4-2-5-1-1-1-1-3-2-1. کارکرد نمادین …………………………….. 104

4-2-5-1-1-1-2. ساختار تصویری …………………………………….. 105

4-2-5-1-1-1-2-1. استعاره ……………………………………………….. 105

4-2-5-1-1-1-2-2. ایجاز ………………………………………………….. 105

4-2-5-1-1-1-2-3. تکرار …………………………………………………. 106

4-2-5-1-1-1-3. تصریح به امور مبهم ؛ ابهام در تصویر…………….. 106

4-2-5-1-1-1-4. زمان ………………………………………………………. 108  

4-2-5-1-1-1-4-1. زمان در ارتباط با تصاویر ……………………… 108

4-2-5-1-1-1-4-2. زمان گردشی ………………………………………. 109

4-2-5-1-1-2. موسیقی ………………………………………………………. 109

4-2-5-1-1-2-1. تداعی …………………………………………………….. 109

4-2-5-1-1-2-2. تکرار حروف مشابه …………………………………. 110

4-2-5-1-1-2-2-1. مصوت های کشیده …………………………….. 110

4-2-5-1-1-2-3. تکرار کلمات …………………………………………… 112

4-2-5-1-1-3. پرسش های فلسفی ، قید های مطلق ………………. 112

4-2-5-2. تحلیل ویژگی های متن ………………………………………… 113

4-2-5-2-1. مقایسه با شعر منثور …………………………………………. 113

4-2-5-2-1-1. مکتب رمانتیک …………………………………………… 115

4-2-5-2-1-1-1. اصالت دنیای درون ………………………………….. 115

4-2-5-2-1-1-1-1. یگانگی با طبیعت ………………………………… 115

4-2-5-2-1-1-2. اندوه فلسفی ………………………………………….. 116

4-2-5-2-1-2. سورئالیسم ………………………………………………….. 116

فصل پنجم : نتیجه گیری

5-1. انقلاب مشروطه؛ زمینه ی حکومت پهلوی ……………………………………………….. 118

5-2. رضا شاه و حکومت پهلوی …………………………………………………………………….. 119

5-2-1. روشن فکران نسل جدید ……………………………………………………………… 119

5-2-1-1 ………………………………………………………………………………………… 119

5-2-1-1-1……………………………………………………………………….. 120

5-2-1-2…………………………………………………………………………… 120

5-2-1-2-1……………………………………………………………………….. 120

5-2-2. طبقه ی روشن فکران درون گرا ……………………………………………………. 121

5-3. تأثیر جهان نگری بر متن ……………………………………………………………….. 122

5-3-1 ………………………………………………………………………………………………….. 122

5-3-1-1…………………………………………………………………………… 122

منابع …………………………………………………………………………………………….. 124

چکیده انگلیسی …………………………………………………………………………….. 127

چکیده:

محققانی که در زمینه ی نقد ادبی آثاری نگاشته اند اکثراً در گروه جای می گیرند؛ گروه نخست، تنها به محتوای اثرتأکید می ورزندوبه متن بی توجهند.به نظرآنها هدف از مطالعه ی اثر ادبی، تنها درک مقصود ومنظور نویسنده می باشد. گروه دیگر که در نقطه ی مقابل این گروه جای دارند، تنها به زبان متن اهمیت می دهند. به نظر آنها معنای آثار ادبی پیوسته در زمان های مختلف تکرار می گردد وآن چه متن را ادبی می سازد، تنها شیوه های گوناگون به کارگیری زبان برای اظهار این مفاهیم می باشد. پیش روی این دو گروه، اشخاصی هم بودند که مخالف تقسیم متن به لفظ ومعنی ( جهان نگری و … ) بودند. لوسین گلدمن ـ جامعه شناس مارکسیست مجارستانی ـ یکی از آن هاست. وی   نظریه ی خود را ساختار گرایی تکوینی نامید. مطابق این نظریه که متأثر از اندیشه ی مارکسیستی می باشد، محتوا(ساختار) وصورت (فعالیت بشر) بر هم تأثیر متقابل دارند.

در این پایان نامه کوشش داریم بر اساس این نظریه ، ارتباط ی متقابل متن رمان بوف کور و جهان نگری مطرح در آن، یعنی جهان نگری متعلق به طبقه ی اجتماعی نویسنده ی آن را مورد مطالعه قرار دهیم.

فصل اول: مقدمه

1-1- تعریف مسأله

مطالعه و نقد آثار ادبی از منظر نظریه های جامعه شناسی ، از مهم ترین رویکردهای نقد ادبی به شمار می رود . نقد جامعه شناختی ، اثر ادبی را مولود شرایط اجتماعی می داند . از این رو ارتباط ی مؤلف وجامعه را با متن و اثر ادبی، ارتباط یی علی و معلولی در نظر می گیرد . در برابر چنین دیدگاهی ، نگرشهای متن محور قرار می گیرند که اثر ادبی را تنها یک مسأله و اتفاق زبانی قلمداد می کنند و صرفاً به ادبیت متن توجه می نمایند .

لوسین گلدمن جامعه شناس نوگرای مجارستانی کوشش می کند نقد جامعه شناختی کلاسیک را تلطیف نماید. وی به تأثیر متقابل ادبیات و ساختار اجتماعی توجه می کند . (دربخش کلیات ، مستندات ارائه خواهد گردید .)

این محقق در مقاله ی «پیوند آفرینش ادبی با زندگی اجتماعی (1376) » به صورت کامل ، نظرات خود را اظهار کرده می باشد . او برای لفظ و معنی ارتباط یی متقابل در نظر می گیرد و بر اساس نظریه ی « ساختار گرایی تکوینی » کوشش می کند ارتباط ی متقابل میان متن اثر (فرم) و جهان نگری پدیدآورنده ی آن (محتوا ) را بنمایاند. وی در کتاب «خدای پنهان » از این منظر به مطالعه چند رمان پرداخته می باشد .

در این پایان نامه در نظر می باشد یکی از داستان های صادق هدایت (بوف کور) با در نظر داشتن مؤلفه های نظریه ی «ساختارگرایی تکوینی» لوسین گلدمن مورد تحلیل و مطالعه قرار گیرد .

در این پژوهش کوشش می گردد اجزای متن این داستان مورد مطالعه قرار گیرد و ارتباط ی متقابل میان این اجزا برای نیل به ساختار معنادار آن کشف گردد . پس از کشف ساختار معنادار این اثر ، جهان نگری و سپهر فکری هدایت عیان می گردد . در مرحله ی بعدی کوشش می گردد که این ساختار معنادار ، در ساختاری گسترده تر قرار گیرد یعنی طبقه ی اجتماعی که نویسنده متعلق به آن می باشد و مرحله ی بعدی انعکاس جهان نگری این طبقه می باشد بر درون مایه و ساختار این اثر.

2-1- چهارچوب محتوایی

محققانی که در زمینه ی نقد ادبی آثاری نگاشته اند در دو گروه عمده جای می گیرند . گروه اول تنها بر محتوای این آثار تأکید می ورزند و به متن بی توجهند . به نظر آنها هدف از مطالعه ی آثار ادبی ، تنها درک مقصود و مقصود نویسنده می باشد . گروه دیگر که در نقطه ی مقابل این گروه جای می گیرند، ادبیات را تنها یک مسأله ی زبانی قلمداد می کنند . از نظر این ها مفاهیم مختلف در زمان ها و آثار ادبی مختلف تکرار می شوند اما زبان آنها  به سبب به کارگیری شیوه های مختلف اظهار مانند تشبیه ، استعاره ، ایهام و … متفاوت می باشد و ادبیت متن هم در نتیجه ی به کارگیری این شیوه های مختلف می باشد . از مهم ترین شاخه های این گروه ، فرمالیسم می باشد . «به اعتقاد فرمالیست ها ، ادبیات صرفاً یک مسأله ی زبانی می باشد و پس می توان گفت که زبان ادبی یکی از انواع زبان هاست و بایستی به آن از دید زبان شناسی – نگریست . آنان اثر ادبی را شکل (فرم ) محض می دانستند و اساساً مخالف تقسیم متن به صورت و محتوا بودند …( به اعتقاد آنها) ادبیات در فرم و ساخت می باشد نه در روح و فکر … » (شمیسا، 1383 : 147- 148)

این شیوه اگر چه عملی می باشد اما نقایصی دارد مثل توجه نکردن به معنای کلی اثر .

پیش روی این دو گروه، کسانی بودند که مخالف تقسیم متن به صورت و محتوا بودند . لوسین گلدمن یکی از آنهاست .

قصد ما در این پروژه اثبات این امر( ارتباط ی متقابل لفظ و معنی ) می باشد بر اساس نظریه ی ساختار گرایی تکوینی او، از طریق نمایاندن ارتباط ی متقابل میان متن اثر (صورت) و جهان- نگری پدید آورنده ی آن (محتوا ) .

درزمان گلدمن دوشیوه درنقد متون رایج بود. یکی شیوه ی پوزیتویستی که همان شیوه ی نظاره ی تجربی می باشد که تنها متن و جزئیات آن را در مرکز توجه خود قرار می دهد.روش دیگر ، ذات مفهومی می باشد که همان گونه که از نامش پیداست کوشش دارد تا نظری راجع به کل اثر ارائه دهد، بدون در نظر داشتن جزئیات آن . اما روشی که گلدمن ارائه می دهد ، تلفیقی می باشد بین این دو شیوه و بدین ترتیب برطرف کننده ی نقایص آنها می باشد .

گلدمن شیوه ی مطالعاتی خود را «دیالکتیکی »و غیر مستقیم نامیده می باشد . اندیشه ی دیالکتیکی «تأکید می ورزد که هیچ گاه نه عزیمت گا ه های ثابت و قطعی هست و نه مسائل قطعاً حل شده، واندیشه هیچگاه مسیر مستقیم را نمی پیماید زیراهر حقیقت جزیی معنای راستین خود را نمی یابد مگر از رهگذر جایگاهش در یک مجموعه، همان گونه که مجموعه نیز شناخت پذیر نیست مگر از رهگذر پیشرفت در شناخت حقایق جزیی . بدین ترتیب سیر حرکت شناخت به صورت نوسانی دائم بین اجزا و کل که بایستی متقابلاً همدیگر را روشن کنند نمودار می گردد.» (گلدمن :1376 ، 190 )

گلدمن برای شناخت پدیدارها از فرایند دوگانه ی دریافتی – تشریحی یادمی کند . دریافت یعنی «توصیف مناسبات اساسی سازنده ی یک ساختار معنادار »(گلدمن ، 1377 : 212 ) و تشریح «عبارت می باشد از گنجاندن … [این] ساختار معنادار در ساختار گسترده تر که ساختار نخست یکی از عناصر آنست » (گلدمن،1377 :212 )

دریافت در واقع مرحله ی مطالعه اجزای متن می باشد و درک ارتباط ی متقابل میان این اجزا برای رسیدن به ساختار معنادار اثر. با کشف ساختار معنادار هر اثر ، جهان نگری نویسنده ی آن عیان می گردد . در مرحله ی بعد یعنی تشریح ، محقق بر اساس روش دیالکتیکی ، این ساختار معنادار (جهان نگری ) را در کلیتی عام تر و ساختاری گسترده تر قرار می دهد . این ساختار گسترده تر همان طبقه یی می باشد که نویسنده جزیی از آن می باشد .

سپس نوبت می رسد به مطالعه تأثیر جهان نگری این طبقه بر شکل و ساختار اثر ادبی.

نظاره می گردد که سیر این پژوهش ، حرکت از اجزای متن می باشد به سوی کشف ساختار معنادار و کلیت منسجم اثر و سپس حرکت از این کلیت به سوی اجزای پدید آورنده ی آن، و در حالت کلی،مطالعه ارتباط ی متقابل میان اجزای پژوهش(صورت اثر)وکلیت آن (محتوا وجهان بینی طبقه ).

«بعضی از منتقدان گلدمن را متهم کردند که او اثر ادبی را با زندگینامه ی مؤلف آن و محیط اجتماعی که صاحب اثردرآن زیسته می باشد تبیین می دهد. گلدمن پاسخ این دسته را طی مقاله یی با عنوان « پیوند آفرینش ادبی با زندگی اجتماعی » می دهد . او در این مقاله تصریح می کند که منتقدانش نظریه ی او را با نظریه های «هیپولیت تن » که تحلیل یک اثر ادبی هنری را جدای از زندگی آفریننده ی… [آن] نمی داند اشتباه گرفته اند.»(حسین آبادی ، 1385)

3-1- پیشینه پژوهش

1ـ گلدمن بر اساس نظریه ی خود آثار نویسندگانی زیرا پاسکال ، راسین ، آندره مالرو ، رب گریه و نیز بعضی گرایشهای معین رمان را به عنوان نوع ادبی مطالعه کرده می باشد .

گلدمن ملموس ترین نمود روش خود را « در کتاب خدای پنهان( 1956) به نمایش می گذارد . لویی چهاردهم ، پادشاه فرانسه ، در راستای تقویت دستگاه دولت ، قدرت یک دسته از اشراف وابسته به دستگاه قضائی را تضعیف کرده ، امید به آتیه ی تاریخی در جهان برای آنان باقی نگذاشت ؛ این گونه بود که بسیاری از چنین اشرافی به ژانسیسم روی آوردند . به صورتی از کاتولیسم که بر ناتوانی بشر از رسیدن به رستگاری بدون الطاف الهی تأکید     می نمود . گلدمن به هم ساختی یی میان موقعیت این طبقه و « توجه تراژیک » مطرح در الهیات پاسکال و نمایش نامه های راسین قائل می گردد » ( بیرچال ، 1377 : 342 )

2- دکتر جمشید م . ایرانیان در کتابی تحت عنوان «واقعیت اجتماعی و جهان داستان » بر اساس نظریه ی «ساختارگرایی تکوینی » ، به مطالعه چند اثر داستانی فارسی می پردازد و هر یک از آنها را دردوره ی تاریخی و اجتماعی خاص خود مطالعه می کند . این آثار عبارتند از «زیبا» ، «بوف کور» ، «حاجی آقا » ، « غرب زدگی »،« مدیر مدرسه » و «نفرین زمین ». نگارنده در مطالعه این داستانها طبقه ی اجتماعی شخص اول آن و زمینه ی تاریخی و اجتماعی پرورنده ی این طبقه را اظهار می کند و رد این وضعیت تاریخی و اجتماعی را در محتوای اثر پی می گیرد .

در این اثر ، شرایط اجتماعی زمان نگارش هر یک از داستان ها و چگونگی تأثیر آن بر محتوای این داستان ها به خوبی مطرح شده می باشد. اما به اظهار جهان نگری و طبقه ی اجتماعی نویسنده و تأثیر آن بر اجزاء اثر ( متن و …) پرداخته نشده می باشد.

3- مقاله ای تحت عنوان « مطالعه ارتباط ی متقابل جهان نگری رودکی و صنایع بدیعی اشعار او براساس نظریه ی ساختار گرایی تکوینی لوسین گلدمن » به راهنمایی استاد محترم دکترغنی پور ملکشاه نگاشته شده می باشد . در این مقاله با کشف ساختار معنادار اشعار رودکی ، جهان نگری این شاعرآشکار می گردد (:امروز را دریاب).این جهان نگری جزیی ازجهان نگری طبقه ی شاعران درباری عصر سامانی و غزنوی می باشد . سپس انعکاس این نوع از جهان نگری بر قصاید اشعار رودکی نشان داده می گردد .

4- آقای کمال راموز ، دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت معلم آذربایجان ، به راهنمایی دکتر ناصر علی زاده ، در مقاله یی باعنوان « مطالعه ی دیالکتیکی صنایع بدیعی و جهان نگری شاعران سبک خراسانی » ، بر اساس روش ساختار گرایی تکوینی لوسین گلدمن و شیوه ی دیالکتیکی او ، ارتباط ی متقابل میان صنایع بدیعی اشعار سبک خراسانی ( به عنوان یکی از اجزای لفظـی کلام ) و جهان نگری شاعران آن را مورد مطالعه قرار داده و چنین نتیجه گرفته می باشد که روحیه ی اشرافی – در اثر زندگی مرفه درباری – افزایش کاربرد صنایع لفظی را در اشعار این دوره موجب گردیده می باشد.    

5- مقاله یی تحت عنوان « تحلیل چراغها را من خاموش می کنم بر اساس نظریه ی گلدمن » توسط دو تن از دانشجویان دانشکده ی علوم اجتماعی دانشگاه تهران به راهنمایی دکتر جواد یگانه نگاشته شده می باشد .

این دانشجویان در اظهار اصول کلی نظریه ی گلدمن ، این مسأله را اظهار می کنند که او رمان راجست وجوی ارزشهای راستین می داند در جهانی تباه . وی قهرمان رمان را فردی مسأله دار   می داند که در حالی که دیگر افراد جامعه، خود را با محیط و شرایط آن سازگار می دارند ، وی به جست وجوی ارزش های راستین بر می آید . ارزش هایی که تباه شده اند .

رمان نویس در طبقه ی خود به آگاهی ممکن دست می یابد و آن را در قالب رمان و  جست وجوی قهرمان آن اظهار می کند و دیگران با خواندن رمان به این آگاهی دست می یابند .

نگارندگان بر این اساس به تحلیل رمان پرداخته و ارزشهای راستین و جستجوی قهرمان رمان برای این ارزشها را نمودار می سازند.

تعداد صفحه : 118

قیمت : 14700 تومان

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: مقایسه محتوایی شعر ژاله قائم مقامی وسیمین بهبهانی

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می گردد.

پشتیبانی سایت :        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  **** ***