جستجو در سایت :   

دانشگاه ایلام

دانشکده ادبیات و علوم انسانی

پایان ­نامه کارشناسی ­ارشد در رشته زبان و ­ادبیات فارسی

عنوان:

مطالعه کهن­ الگوهای داراب ­نامه طرسوسی

استاد راهنما:

دکتر رحمان ذبیحی

استاد مشاور:

دکتر علیرضا شوهانی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب:

مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………1

فصل اوّل:کلّیّات ……………………………………………………………………………………………………….3

1-1. تبیین وبیان مسئله پژوهشی ……………………………………………………………………………………4

1-2. ضرورت و اهمیت موضوع پژوهش ………………………………………………………………………….5

1-3. اهداف پژوهش ……………………………………………………………………………………………………5

1-4. کاربرد نتایج پژوهش …………………………………………………………………………………………….5

1-5. پیشینه علمی موضوع…………………………………………………………………………………………….6

1-6. سؤال­های پژوهش…………………………………………………………………………………………………7

1-7. فرضیه­های  پژوهش ………………………………………………………………………………………………7

1-8. تبیین روش پژوهش……………………………………………………………………………………………….7

فصل دوم: طرسوسی، کهن­الگو …………………………………………………………………………………..8

2-1. ابوطاهرطرسوسی ………………………………………………………………………………………………..9

2-1-1. زندگی …………………………………………………………………………………………………………9

2- 1- 2. زادگاه……………………………………………………………………………………………………….10

2- 1- 3. قصه­گویان………………………………………………………………………………………………….12

2- 1- 4. آثار ابوطاهر طرسوسی………………………………………………………………………………….14

2- 1- 5. داراب­نامه…………………………………………………………………………………………………..16

2- 1- 5- 1. داستان­های ایرانی……………………………………………………………………………………17

2- 1- 5- 2. داستان­های یونانی و رومی………………………………………………………………………..19

2- 1- 5- 3. قصه­های قرآنی و دینی ……………………………………………………………………………21

2- 1- 5- 4. حوادث تاریخی نزدیک به زمان مؤلف ………………………………………………………22

2- 1- 5- 5. اختصار داراب­نامه طرسوسی …………………………………………………………………….23

2-2. کهن الگو ……………………………………………………………………………………………………….30

2-2-1. مفاهیم مرتبط با کهن­الگو ……………………………………………………………………………….32

2- 2- 1-1.کهن­الگو و نماد………………………………………………………………………………………..33

2-2-1-2. موتیف و کهن­الگو…………………………………………………………………………………….34

2-2-1-3. پروتوتایپ و کهن­الگو………………………………………………………………………………..35

2-2-3. تاریخچه کهن­الگو…………………………………………………………………………………………36

2-2-4. نقد کهن­الگویی و اسطوره­شناختی……………………………………………………………………..38

2-2-5. انواع کهن­الگوها…………………………………………………………………………………………….39

یادداشت­های فصل دوم ……………………………………………………………………………………………..40

فصل سوم:کهن­ الگوها در داراب ­نامه…………………………………………………………………………42

3-1.کهن ­الگوی آفرینش………………………………………………………………………………………….43

3- 1-2. آفرینش جهان و بشر……………………………………………………………………………………44

3- 1- 3. بی­مرگی…………………………………………………………………………………………………….47

3- 1- 3- 1. عمر طولانی…………………………………………………………………………………………..47

3- 1- 3- 2. آسیب­ناپذیری………………………………………………………………………………………..47

3- 1- 3- 3. جاودانگی……………………………………………………………………………………………..48

3- 1- 4. تقدّس­نمایی………………………………………………………………………………………………..49

3- 1- 5. دوستی با حیوانات………………………………………………………………………………………..50

3- 1- 6. ساخت خانه………………………………………………………………………………………………..51

3- 1- 7. پرواز…………………………………………………………………………………………………………53

3-2. کهن ­الگوی باروری …………………………………………………………………………………………..56

3- 2- 1. ارتباط کهن­ الگوی باروری و قدرت جادویی شاه………………………………………………..57

3-2-2. حرمت خون شاه……………………………………………………………………………………………60

3- 2- 3. حرمت دیدن شاه…………………………………………………………………………………………61

3- 2- 4- وظیفه باروری شاه و مرگ او………………………………………………………………………..62

3- 2- 5. ارتباط باروری و رویین­تنی……………………………………………………………………………..64

3- 2- 6- برون­همسری………………………………………………………………………………………………64

3- 2- 7. مسابقه برای انتخاب همسر……………………………………………………………………………..66

3- 2- 8. قربانی………………………………………………………………………………………………………..67

3- 2- 9. اجرای مراسم باروری……………………………………………………………………………………69

3- 2- 10. پرستش نمادهای باروری …………………………………………………………………………….70

3- 3. کهن­الگوی قهرمان در داستان داراب……………………………………………………………………73

3- 3- 1. مادر مثالی………………………………………………………………………………………………….75

3- 3- 2. آنیما………………………………………………………………………………………………………….79

3- 3- 3. پیر دانا……………………………………………………………………………………………………….83

3- 3- 4. سایه………………………………………………………………………………………………………….86

3- 3- 5. نقاب…………………………………………………………………………………………………………90

3- 3- 6. سفر قهرمان…………………………………………………………………………………………………91

3- 3- 6- 1. عزیمت…………………………………………………………………………………………………93

الف) دعوت به آغاز سفر …………………………………………………………………………………………..93

ب) ردّ دعوت………………………………………………………………………………………………………….93

ج) امداد غیبی………………………………………………………………………………………………………….94

د) عبور از نخستین آستان……………………………………………………………………………………………94

ه) شکم نهنگ………………………………………………………………………………………………………….94

3- 3- 6- 2. آیین تشرّف …………………………………………………………………………………………..95

الف) جاده آزمون…………………………………………………………………………………………………….95

ب) ملاقات با خدابانو………………………………………………………………………………………………..97

ج) زن در تأثیر وسوسه­گر………………………………………………………………………………………….97

د) آشتی با پدر و خدایگان………………………………………………………………………………………….97

ه) برکت نهایی…………………………………………………………………………………………………………98

3- 3- 6- 3. بازگشت……………………………………………………………………………………………….98

الف) امتناع از بازگشت………………………………………………………………………………………………98

ب) عبور از آستان بازگشت………………………………………………………………………………………..99

ج) ارباب دو جهان و رها در زندگی…………………………………………………………………………..100

3- 4. کهن­الگوی قهرمان در داستان اسکندر………………………………………………………………..102

3- 4- 1. مادر مثالی………………………………………………………………………………………………..104

3- 4- 2. آنیما………………………………………………………………………………………………………..107

3- 4- 3. پیر خردمند……………………………………………………………………………………………….112

3- 4- 4. سایه­ها……………………………………………………………………………………………………..118

3- 4- 5. نقاب……………………………………………………………………………………………………….126

  3- 4- 6. سفر قهرمان…………………………………………………………………………………………….126

3- 4- 6- 1.  عزیمت………………………………………………………………………………………………127

الف) دعوت به آغاز سفر………………………………………………………………………………………….127

ب) ردّ دعوت………………………………………………………………………………………………………..128

ج) امداد غیبی………………………………………………………………………………………………………..128

د) عبور از نخستین آستان………………………………………………………………………………………….128

ه) شکم نهنگ………………………………………………………………………………………………………..128

3- 4- 6- 2-  آیین تشرّف……………………………………………………………………………………….129

الف) جاده آزمون…………………………………………………………………………………………………..129

ب) ملاقات با خدابانو………………………………………………………………………………………………131

ج) زن در تأثیر وسوسه­گر………………………………………………………………………………………..131

د) آشتی با پدر……………………………………………………………………………………………………….131

ه) خدایگان……………………………………………………………………………………………………………132

و) برکت نهایی……………………………………………………………………………………………………….132

3- 4- 6- 3. بازگشت……………………………………………………………………………………………..133

الف) امتناع از بازگشت…………………………………………………………………………………………….133

ب) فرار جادویی…………………………………………………………………………………………………….134

ج) دست نجات از خارج………………………………………………………………………………………….134

د) ارباب دو جهان و رها در زندگی……………………………………………………………………………135

یادداشت­های فصل سوم ………………………………………………………………………………………….136

نتیجه ­گیری………………………………………………………………………………………………………..139

فهرست منابع…………………………………………………………………………………………………….141

چکیده:

نقد کهن­الگویی، از رویکرد­های نسبتاً جدید در زمینه نقد متون ادبی می باشد که از یافته­های علومی زیرا روانشناسی، مردم­شناسی و اسطوره­شناسی برای تحلیل متن کمک می­گیرد. شالوده اصلی این نقد را کهن­الگو تشکیل می­دهد. کهن­الگو اصطلاحی می باشد که یونگ برای آن بخش از ناخودآگاه روان که مشتمل بر تجارب موروثی بشر­ که در هر زمان و هر مکانی، به اشکال مشابه متجلی می­گردد، به کار برد. زمینه نمود کهن­الگو خواب­ها، اساطیر، متون ادبی و نظایر آن می باشد. داراب­نامه از متون ارزشمند حماسی در قرن ششم، روایت ابوطاهر طرسوسی از زندگی داراب فرزند بهمن و تبیین حال اسکندر و بوران­دخت می باشد. یکی از جنبه­های مهم این اثر حضور پررنگ کهن­الگوهاست به گونه­ای که بدون مطالعه و نقد و تحلیل این امر، بخش مهمی از خلاقیت مؤلف مغفول خواهد ماند. پژوهش حاضر، مطالعه کهن­الگوهای این اثر می باشد. با در نظر داشتن روایی بودن داراب­نامه، برجسته­ترین کهن ­الگوی این اثر، کهن­الگوی سفر قهرمان می باشد. در هر دو بخش کتاب تولّد، زندگی، سفر و ماجراهای آن در تبیین حال داراب و اسکندر، کمابیش بر کهن ­الگوی جهانی سفر قهرمان منطبق می باشد. داراب توسط پیک به سفر «دعوت» می­گردد و آغاز در اجابت دعوت «تعلّل» می­ورزد و سپس سفر را آغاز می­کند. با فائق آمدن بر نگهبانان «آستان نخستین»، وارد «جاده آزمون» می­گردد و بر موانع آن غلبه می­کند. سپس با «زن وسوسه­گر» مواجه می­گردد و سرانجام با «خدابانو» ازدواج می­کند. وی در «آشتی با پدر» موفق اقدام می­کند و به «برکت نهایی» می­رسد. اگرچه وی در آغاز از بازگشت «امتناع» می­کند، اما در نهایت به وطن باز می­گردد و از نگهبانان «آستان بازگشت» عبور می­کند و با غلبه بر معضلات پیش رو، «ارباب دو جهان» می­گردد. اسکندر نیز این مراحل را در زندگی خود تجربه می­کند. مؤلف در ضمن کهن­الگوی سفر قهرمان، از مجموعه کهن­الگوهای روانشناسیِ تحلیلی مانند آنیما، پیرِ دانا، مادرِ مثالی و سایه­ها بهره گرفته می باشد. همچنین به موردها بسیاری از کهن­الگوی آفرینش مانند بازخوانی آفرینش نخستین، یاد کردن از نخستین­ها، مقدس­نمایی، دوستی با حیوانات و ساخت شهرها  در داراب­نامه تصریح شده می باشد. از میان این موردها، بازخوانی آفرینش نخستین و مقدّس نمایی از بسامد بیشتری برخوردارند. همچنین در بخش کهن­الگوی باروری، بسیاری از موردها این کهن ­الگو مانند آیین­ های باروری، پرستش نمادهای باروری، قدرت جادویی شاه، وظیفه باروری شاه و قربانی بهره گیری شده می باشد.

مقدمه:

در کنار نقد­های سنتی مانند نقد تاریخی، نقد اخلاقی و… رویکرد­های نسبتاً جدیدی در زمینه نقد متون رواج یافته می باشد. یکی از این شیوه­ها، نقد اسطوره­شناختی یا کهن­الگویی می باشد که در این شیوه منتقد، کهن­الگوها و صور مثالی را در آثار ادبی تجزیه و تحلیل می­کند. نقد اسطوره­شناختی پیشینه­ای نزدیک به یک قرن دارد، اما در ایران از عمر آن چندان نمی­گذرد.

اگرچه کهن­الگو با نام «کارل گوستاو یونگ» و روانشناسیِ تحلیلی او شناخته شده می باشد، اما علاوه بر او محققان و اندیشمندانِ اسطوره­شناسی زیرا «فریزر»، «الیاده» و «کمپبل» آرا و نظرات مختلفی را درمورد کهن­الگو ارائه کرده­اند. با این حال، اغلب پژوهش­های انجام گرفته بر اساس نقد اسطوره­شناختی، بر کهن­الگوهای روانشناختی زیرا آنیما، سایه، پیر دانا و… متمرکز شده می باشد و یافتن مورد هایی که به سایر کهن ­الگوها مانند کهن­الگوی باروری و کهن­الگوی آفرینش پرداخته باشد، اندکی دشوار می باشد؛ زیرا گستردگی اشکال کهن­الگویی مانع بهره گیری از مجموعه کامل آنها در متون ادبی می باشد. درواقع تحلیل متنی واحد بر مبنای تمام کهن­الگوهای یادشده، همانند آن چیز که که «کوپ» در کتاب اسطوره، یا «گرین» و همکارانش در کتاب مبانی نقد ادبی انجام داده­اند در ادبیات فارسی اندک می باشد.

از طرف دیگر،مطالعه کهن­الگویی متون حجیمی زیرا شاهنامه فردوسی و داراب­نامه طرسوسی بر اساس مجموعه گسترده کهن­الگوها امری دشوار می باشد، زیرا این گونه آثار به دلیل ساختار روایی و حماسی و قدمت زمان تألیف، از غنی­ترین متونی هستند که انواع کهن­الگو را در آن­ها می­توان نظاره نمود. همچنین این آثار به دلیل طولانی بودن داستان­ها و نیز آوردن روایات و  قصه­های متعدد و داشتن شخصیت­های گوناگون، اشکال زیادی از کهن ­الگوها را در خود جای داده­اند که تصریح به تمامی آن­ها از عهده پژوهشی واحد خارج می باشد و در مطالعه آن­ها، از میان شمار زیاد صور نوعی، غالباً به مهم­ترین و رایج­ترین کهن­الگوها پرداخته می­گردد. همین شیوه نیز در پژوهش حاضر به­ کار گرفته شده و کهن­الگوهای پرکاربرد و مرسوم مورد تحلیل قرار گرفته می باشد.

با در نظر داشتن این­که تقسیم­بندی­ها و آراء مختلفی در باب کهن­الگوها ارائه شده می باشد، کهن­الگو­های داراب­نامه طرسوسی ذیل سه عنوان اصلیِ کهن­الگوی آفرینش(بر اساس آراء الیاده)، کهن­الگوی باروری(بر اساس نظریه فریزر) و کهن­الگوی قهرمان تدوین شده می باشد. بخش سوم(کهن­ الگوی قهرمان) از دو قسمت تشکیل شده می باشد. آغاز بر اساس الگوی قهرمان(نظریه اتو رنک) تولد و زندگی قهرمان تحلیل شده می باشد. سپس با کمک کهن­الگوهای یونگ، دو شخصیت اصلی و سایر شخصیت­ها ذیل عناوین مادر مثالی، آنیما، پیر دانا، سایه و نقاب مورد مطالعه قرار گرفته­اند. در قسمت دوم بر اساس الگوی سفر قهرمانِ «جوزف کمپبل»، سفرهای داراب و اسکندر تحلیل و اندازه انطباق این سفرها بر الگوی کمپبل نشان داده شده و موردها تغییر این الگو در هر دو سفر اظهار گردیده می باشد. البته به دلیل جدایی دو بخش داراب­نامه و طولانی بودن هر دو قسمت، داستان داراب و داستان اسکندر در بخش کهن­الگوی قهرمان به گونه مجزا مطالعه شده­اند.

همچنین در مورد هایی که کلیّت متن اجازه برداشت کهن­الگویی می­داد،به نمادهای مرتبط با کهن­الگو(تصاویر رایج کهن­الگویی) مانند درخت، کوه، حیوان، آب و…پرداخته شده می باشد.نظر به این­که هر کدام از این موردها، به کهن­الگوهای مختلفی اختصاص داشتند،اختصاص فصلی مجزا به تصاویر کهن­الگویی مقدور نبود و متناسب با عنوان هر بخش، این موردها تحلیل شده­اند.

بایستی اضافه نمود که اگر چه «ذبیح­اللّه صفا» تصحیحی کم نقص از داراب­نامه ارائه داده­اند، اما این تصحیح از لحاظ شیوه نگارشی با آئین نگارش موجود تفاوت بسیار دارد. هر چند متناسب کردن نمونه ­های انتخاب شده از متن داراب­نامه با آئین نگارش فعلی امری زمان­بر بود با این حال تمامی نمونه ­های انتخاب شده از متن داراب­نامه مطابق قواعد مرسوم نگارش در زمان حال نگاشته شده­ می باشد.

فصل اول: کلیات

1-1- تبیین و اظهار مسئله پژوهش

در میان اساطیر اقوام مختلف دنیا، درون مایه­ها و تصاویر مشترکی دیده می­گردد که با وجود فاصله زمانی و مکانی بسیار، به یک شکل تکرارمی­شوند. این درونمایه­ها و تصاویر مشترک را که حاصل تجارب جمعی نوع بشر می باشد و ریشه در ناخودآگاه جمعی افراد دارد،کهن­الگو می­نامند. کهن­الگو از مفاهیم کلیدیِ روان­شناسی تحلیلی یونگ می باشد که به نقد ادبی وارد شده می باشد و شاخه­ای به نام نقد «کهن­الگویی» یا «اسطوره­شناختی» را به وجود آورده می باشد. نقد کهن­الگویی، از موضوعات روان­شناسی، مردم­شناسی و اسطوره­شناسی برای تحلیل متن کمک می­گیرد و با آن­ها ارتباط نزدیکی دارد.

در میان متون اساطیری و حماسی فارسی نمونه­های زیادی از کهن­الگوها می­توان پیدا نمود. یکی از این متون ارزشمند، داراب­نامه می باشد. داراب­ نامه طرسوسی، روایت «ابوطاهرمحمدبن حسن طرسوسی» از زندگی داراب فرزند بهمن(اردشیر) به همراه داستان اسکندر و دارا و دخترش روشنک (بوران دخت ) می باشد که در حقیقت تفصیل روایات پهلوی در دوره ساسانی از سرگذشت داراب می باشد.این کتاب که روزگار تحریر آن را  قرن ششم هجری می­دانند، از جهات متعددی زیرا لغات کمیاب و دارا بودن تعبیرات و ترکیبات نادر، اشارات فراوان به فرهنگ عامه، موضوعات جامعه شناسی و اجتماعی مهم می باشد. یکی از جنبه­های مهم آن وفور کهن­الگوهاست. با در نظر داشتن قدمت متن داراب نامه و منابع بسیارکهن آن، این کتاب از جهت اشتمال بر کهن ­الگوها در ادبیات فارسی کم نظیر می باشد و موضوع پژوهش حاضر،  مطالعه کهن­ الگویی این اثر ارزشمند ادبی می باشد.

2-1- ضرورت و اهمیت موضوع پژوهش

با در نظر داشتن این­که نقد  اسطوره­شناختی یکی از شیوه های جدید مطالعه متون ادبی به ­ویژه متون حماسی می باشد و استخراج و مطالعه کهن الگوهای متن شالوده اصلی آن را تشکیل می­دهد، مطالعه کهن ­الگوهای داراب­نامه در نقد و تحلیل این اثر از اهمیت بسزایی برخوردار می باشد. همچنین بر اساس این پژوهش، می­توان نوع نگاه و شخصیت راوی آن را ترسیم نمود و اندازه انطباق کهن الگوهای مورد کاربرد او را با الگو­های جهانی سنجید.

3-1- اهداف پژوهش

اهداف کلی:

تدوین اثری بسامان در شناخت انواع کهن ­الگوهای داراب­نامه طرسوسی از قبیل کهن­الگوهای اسطوره ­شناختی(آفرینش، باروری، قهرمان، سفر قهرمان) با بهره­گیری از مجموعه کهن ­الگوهای روان­شناختی یونگ(آنیما، سایه، پیر دانا و…) و تصاویر رایج کهن ­الگویی(آب، درخت، کوه، درخت و…).

اهداف جزئی:

1-­­ارائه بحثی موجز در باب کهن الگو.

2-معرفی انواع کهن الگو.

4-1- کاربرد نتایج پژوهش

این پژوهش می­تواند به فهم بهتری از داراب­نامه طرسوسی کمک کند و مخاطب را با یکی از ابعاد این اثر آشنا سازد. همچنین می­تواند در تحقیقات اسطوره­ شناسی و روان­شناسی مورد بهره گیری قرار گیرد و در سایر پژوهش­های کهن ­الگویی و نقدهای اسطوره­شناختی راهگشا باشد و زمینه­ای برای تحلیل و مطالعه داراب­نامه بر اساس نقدهای روان­شناختی و اسطوره ­شناختی پدید آورد.

تعداد صفحه : 164

قیمت : 14700 تومان

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه ارشد ادبیات فارسی: شخصیت حضرت علی (ع) در دو منظومه علی نامه و خاوران نامه

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می گردد.

پشتیبانی سایت :        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  **** ***