جستجو در سایت :   

عنوان : تصویر بیگانگان در شعر مشروطه (سید اشرف الدین گیلانی، بهار و عشقی)

دانشکده [علوم انسانی و اجتماعی]

پایان نامه ی کارشناسی ارشد در رشته ی زبان و ادبیات فارسی

موضوع:

تصویر بیگانگان در شعر مشروطه (سید اشرف الدین گیلانی، بهار و عشقی)

استاد راهنما:

دکتر: مرتضی محسنی

استاد مشاور:

دکتر: احمد غنی پور ملکشاه

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

چکیده:

تصویرشناسی یکی از رشته­های فرعی ادبیات تطبیقی می باشد که در قرن نوزدهم در فرانسه تحت تأثیر آرای متفکرانی زیرا مادام­دوستال و هیپولیت­تن شکل گرفت در این دانش، تصویر بیگانه در آثار ادبی مورد مطالعه قرار­ می­گیرد. تصاویر از بیگانه در دسته­بندی کلی آن به تصاویر باز و بسته  بخش می­گردد. آن چه در تصویرشناسی مورد اهتمام می باشد تصاویر­بسته می باشد، چه تصاویر بسته تصاویر عمومیت یافته­اند. در تصویرشناسی بعضی واژه­ها کلیدی هستند، واژه­هایی زیرا: این­جا، آن­جا ، دیگری و … . در این دانش مفاهیم اساسی وجود داردکه مهم­ترین آنها عبارتند از: کلیشه، الگوی قالبی، پیش داوری، تصویر، بازنمایی، سمبل و افسانه. آثار ادبی بر اساس این مؤلفه­ها مطالعه می­شوند.

در این پایان­نامه اشعار سید اشرف­الدین گیلانی، ملک­الشعرای بهار و میرزاده­ عشقی به عنوان شاعرانی که در عصر مشروطه و پس از آن حضور داشتند بر اساس مفاهیم تصویرشناسی مورد مطالعه قرارگرفته می باشد.

دستاورد پژوهش ناظر بر این می باشد که در اشعار این سه شاعر، بیگانگان به دو دسته­ی نیک و بد تقسیم شده­اند، عموماً کشورهای غربی یا اروپایی ( انگلیس و روسیه)، کشورهایی استعمارگر، خون ریز و غاصب تلقّی شده­اند، درحالی که کشورهایی زیرا ترکیه یا عثمانی، پاکستان، هندوستان، آذربایجان و حتی ژاپن کشورهایی مثبت قلمداد شده­اند. با این که موضوعات مهم سیاسی و اجتماعی، اندیشه­هایی وارداتی از غرب به ایران هستند، شاعران فوق از غربیان به نیکی یاد نکرده­اند، با این تفاصیل از شخصیت­های علمی و فرهنگی بیگانه زیرا: ادوارد براون، تاگور و کنفوسیوس به نیکی یاد شده می باشد.

بیش­ترین تصویر منفی از کشورهای بیگانه در شعرهای بهار، عشقی و نسیم شمال به انگلیس و روسیه و مثبت­ترین تصویر به کشورهای شرقی و اسلامی اختصاص دارد. هرچند اختلافی از نظر نوع نگاه به دیگری در بین این شاعران دیده می­گردد. درحالی­که سیداشرف الدین بهترین تعابیر را به عنوان مثال، برای اعراب به­کار‌ می‌برد، عشقی پیش روی دیدگاهی عرب­ستیز دارد و همواره از گذشته تاریخی ایران پیش از اسلام و حمله­ اعراب به ایران را یاد می­کند. ملک­الشعرا اما شاعری ملی – مذهبی می باشد و جامع­ترین تصویر­ها از بیگانگان، در شعر بهار بازتاب یافته می باشد.

فصل اول: کلیات پژوهش

1-1- اظهار مسأله

فرمان مشروطیت که در سال 1324ق. به امضای «مظفرالدین» شاه رسید، دست‌آورد نهضتی سیاسی- اجتماعی بود که پیش‌تر از آن، در اثر بیداری جامعه‌ی ایرانی، تحت تأثیر عوامل متعدّد فرهنگی و اجتماعی حاصل شده بود. ادبیات غرب با انقلاب مشروطه به ایران راه پیدا نمود؛ زیرا که ملت‌های اروپایی تجربه‌ی بیش‌تری در تحولات سیاسی داشتند در نتیجه افکار جدید سیاسی و اجتماعی غرب وارد ایران گردید و زمینه برای تحولی اساسی در شکل اداره‌ی کشور و طرز زندگی مردم فراهم گردید؛ به نوعی که می‌توان ادبیات مشروطه را کوشش مردم ایران برای استقرار حکومت قانون و رهایی از چنگال استبداد تفسیر نمود.

تعامل و تقابل فرهنگی ایران با کشورهای دیگر سبب تأثیرپذیری‌ها و تأثیرگذاری‌های فراوان و درنهایت ایجاد تصاویر و الگوهای خاص در دوره‌های مختلف گردیده می باشد. در دوره‌ی مشروطه که ارتباط ایران با کشورهای دیگر به ویژه اروپاییان افزایش می‌یابد بازتاب تصاویر« دیگری » در شعر شاعران نیز فزونی می‌گیرد و به خوبی می‌توان انعکاس آن را در شعر شاعران معاصر دید. سادگی، اظهار بی‌پیرایه و کوچه و بازاری بودن شعر شاعران عصر مشروطه، برگرفته از موج جدید تجدّد و تحوّلی می باشد که در اثر ارتباطات روشنفکران و ادیبان ایران با دیگر کشورها به ویژه مغرب زمین حاصل شده می باشد.

با در نظر داشتن توسعه‌ی ارتباطات فرهنگی، سیاسی، علمی و یا حتی نظامی با دیگر کشورها از دوره‌ی مشروطه به بعد و به ویژه نفوذ استعماری کشورهایی زیرا انگلیس، روسیه، آلمان و فرانسه در ایران، تصویر ارائه شده از این کشورها به شکل‌های مختلف در شعر شاعران معاصر، افزایش یافته می باشد.

در این پژوهش ضمن پرداختن به گوشه‌هایی از وضعیت اجتماعی و سیاسی ایران در دوره‌ی مشروطه، با رویکرد تصویرشناسی یا «ایماگولوژی»، تصایر ارائه شده­ توسط شاعران در دوره‌ی مشروطه (سید اشرف الدین گیلانی ، ملک الشعرای بهار و میرزاده عشقی) از بیگانگان، مطالعه می گردد.

2-1- سوال های پژوهش

1- سید اشرف الدین گیلانی، ملک الشعرای بهار و میرزاده‌ عشقی چه تصویرهایی از بیگانگان داشتند؟

2- آیا تصویر شاعران فوق از بیگانگان با هم متفاوت می باشد؟

3-1- پیشینه پژوهش

1-3-1- پژوهش های خارجی

پژوهشی تاکنون درمورد‌ی موضوع پژوهش حاضر در میان پژوهش­های خارجی سابقه ندارد و پژوهش­های خارجی که به نوعی با این پژوهش در ارتباط می باشد بیش­تر در زمینه­ مبانی تصویرشناسی می باشد که در چارچوب مفهومی از آن­ها بهره گیری شده می باشد و مستقیماً به موضوع پژوهش حاضر نپرداخته­اند. :

مانند مقالاتی که با چارچوب مفهومی این پژوهش در ارتباط می باشد عبارتند از:مقالات ایو شورل(2009)،  ژان ماری­کاره(1999)، دانیل پاژو(1994)، آموسی و هرچبرگ­پیرو(1999)، که در این مقالات به پیشینه­ی تصویرشناسی و تعریف ابعاد و چارچوب مفهومی تصویرشناسی پرداخته­اند.

1-3-2- پژوهش‏ های داخلی

1- نامور مطلق، بهمن(1388)، «درآمدی برتصویرشناسی معرفی یک روش نقد ادبی و هنری در ادبیات تطبیقی»، مطالعات تطبیقی، سال سوم، شماره­ی۱۲، ص 119 – 138.

نویسنده در این مقاله در قالب روش نقد ادبی و هنری به معرفی تصویرشناسی پرداخته می باشد. وی ضمن تعریف تصویرشناسی نظرهای موافقان و مخالفان آن را مورد مطالعه قرار داده می باشد. نویسنده با تأکید بر تصویر می­نویسد بشر تصویرساز بیش از این که در جهان بیرونی زندگی کند در جهان تصویری که خود و دیگران ساخته و پرداخته اند زندگی می کند. آن چه برای نویسنده تأثیر محوری دارد مطالعه تصویرشناسی در حوزه ادبیات تطبیقی می باشد. او ضمن ارائه­ی تاریخچه­ی تصویرشناسی به جایگاه تصویرشناسی در ادبیات تطبیقی و انواع تصاویر در ادبیات تطبیقی تصریح کرده می باشد. اما در این پژوهش با وجود اظهار اصول کلی تصویرشناسی به مصداق­های عینی تصویر شناسی که هدف پژوهش حاضر می باشد تصریح ندارد.

   2- نانکت، لاتیشیا( 1390)،«تصویرشناسی به منزله­ی خوانش متون نثر معاصر فرانسه و فارسی»، ترجمه­ی مژده دقیقی، ادبیات تطبیقی، شماره ی 1، ص100- 115 .

نانکت در این مقاله بر آن می باشد که تصویرشناسی را در متون نثر معاصر فرانسه و فارسی نشان دهد. او پس از بحث درمورد­ی مفهوم «دیگری» که مبنای اندیشه­ی تصویرشناسی می باشد، قواعد تصویرشناسی و مراحل خوانش آن را در متون فرانسوی و فارسی، ارائه کرده می باشد و از شیوه های تحلیلی زیرا کلیشه، تصویر و الگوی قالبی در زمینه­ نمونه­های ادبی در ادبیات فرانسه و ایران بحث کرده می باشد. وی بر این نکته تأکید دارد که تصویرشناسی می تواند ما را به درک بهتری از اقدام دیگرسازی رهنمون گردد. این مقاله اگرچه در تشریح مفهوم «دیگری» به خوبی اقدام کرده می باشد، تصویرسازی­هایی که شاعران معاصر ایران از کشورهای بیگانه دارند و مقصود این پژوهش می باشد را اظهار نکرده می باشد.

فلاح، غلامعلی(1383)، بازتاب حضور سیاسی بیگانگان در دیوان محمد تقی بهار، زبان و ادبیات فارسی، شماره ی 47-49 ، ص 179-212 .

نویسنده در این مقاله دیدگاه­های محمد تقی بهار را درمورد­ی رخدادهای مهم بین المللی مانند جنگ جهانی اول و دوم، عواقب آن­ها، وضعیت ایران و بعضی دولت­های آسیایی و اروپایی در این جنگ ها، مطالعه نمود. با در نظر داشتن این که ارائه­ی تصویر بیگانگان در اشعار سه شاعر مشروطه (سید اشرف الدین گیلانی، بهار و عشقی) هدف این پژوهش می باشد در این مقاله، از نوع تصویر ایرانیان از بیگانگان بر اساس چارچوب مفهومی این پژوهش، مطلبی گفته نشد.

فلاح، مرتضی- جعفری، لیلا (1387)، بیگانه­ستیزی در اشعار میرزاده عشقی، دانشکده­ی علوم انسانی دانشگاه سمنان، شماره22 ، ص 111- 130 .

نویسندگان این مقاله کوشش کرده­اند به یکی از مهم­ترین درون مایه­های اشعار میرزاده عشقی که مخالفت با بیگانگان و ستیز وی با استعمارگران به ویژه انگلیس می باشد، بپردازند. این مقاله با وجود اظهار دقیق خود درمورد واکنش عشقی در برابر بیگانگان و مبارزه بی­ امان او با وطن فروشان، تنها به جنبه­ های منفی حضور بیگانگان و بالاخص انگلیس تصریح کرده و کشورهای دیگر را به نوعی نادیده گرفته می باشد.

4-1- حدود پژوهش

دیوان اشعار سید اشرف الدین گیلانی، میرزاده عشقی و محمدتقی بهار.

5-1- اهداف پژوهش

این پژوهش می­خواهد به این هدف برسد که سید اشرف الدین گیلانی، عشقی و بهار، چه تصویرهایی از بیگانگان در قالب چارچوب مفهومی که در فصل دوم ارائه شده، دارند و این تصاویر چقدر با هم یکسانند و یا از هم متمایز و متفاوت.

6-1- ضرورت انجام پژوهش

در خصوص تصویرشناسی بیگانگان در عصر مشروطه، با در نظر داشتن مطالعه­های انجام شده، پژوهش خاصی صورت نگرفته می باشد؛ پس با در نظر داشتن این­که عصر مشروطه یا عصر بیداری با حضور چشم­گیر بیگانگان در عرصه­های مختلف اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی هم­زمان بوده می باشد و به نوعی می­توان این دوره را شروع مداخلات گسترده­ی خارجی­ها در امور ایرانیان به شمار آورد؛ روشن شدن ابعاد حضور بیگانگان در آثار شاعران عصر مشروطه ( بهار، عشقی و نسیم شمال) می­تواند در دیدگاه ایرانیان، نسبت به این حضور گسترده موثّر باشد. هم­چنین مطالعه تصاویر بیگانگان در اشعار این شعرا، نوع ارتباط و تعامل ایرانیان را با کشورهای دیگر(دوست یا دشمن) تبیین می­کند.

7-1- روش شناسی پژوهش

روش پژوهش در این پایان­ نامه تحلیلی و از روش جمع­آوری اطلاعات کتابخانه­ای می باشد. در این پژوهش دیوان و کلیات اشعار سید اشرف­ الدین گیلانی (نسیم شمال)، ملک الشعرای بهار و میرزاده عشقی متن معیار قرارگرفته می باشد. محقق پس از مطالعه در زمینه­ نظریه­ تصویرشناسی، متون مورد نظر را بر اساس مؤلفه ­های نظریه فوق مورد مطالعه قرار داده می باشد.

فصل دوم: چارچوب مفهومی پژوهش

1-2- تصویرشناسی

 روابط بشر­ها بر اساس تصاویری که از دیگران دارند بنا می­گردد. این دیدگاه­ها و نظرها، اساس روابط انسانی را شکل می­دهند. بشر تصویرساز بیش از این­که در جهان بیرونی زندگی کند در جهان تصویری که از خود و دیگران ساخته و پرداخته می باشد زندگی می­کند. در شاخه­های متعدد دانش بشری پژوهش­های زیادی در زمینه­ تصویر صورت گرفته و هر دانشی از دریچه­ی خاص خود، آن را تبیین کرده می باشد. بخشی از تحقیقات ادبی، هنری، روانشناسی، بشر شناسی، مردم شناسی و نیز فلسفه به این موضوع اختصاص دارد. پس تصویرشناسی به نوعی موضوع بینارشته­ای محسوب می­گردد(نامور مطلق، 1388: 120).

برای عنوان معرفت تصویری یا «ایماگولوژی»[1] معادلی بهتر از «تصویرشناسی» نمی­توان نهاد. با این حال اصطلاح «تصویرشناسی» بسیار عام و فراگیر می باشد؛ درصورتی که این رویکرد و نقد، تعریفی خاص دارد و بخش محدودی از تصویر پژوهی در معنای عام آن را دربر می­گیرد. به اظهار دیگر، میان عنوان و محتوا، ارتباط­ی منطقی از نظر کمّی و کیفی وجود ندارد. اما نبود کلمات مناسب در این خصوص، موجب بهره گیری از کلمه­ای عام در معنایی خاص شده می باشد. به این دلیل در همین جا لازم می باشد از یک سوء تفاهم لفظی جلوگیری و اعلام گردد که تصویرشناسی، معنایی خاص و محدود خود را دارد (همان: 121). 

تصویر شناسی یکی از رشته­های فرعی ادبیات تطبیقی می باشد که در قرن نوزدهم در فرانسه تحت تأثیر متفکرانی مانند مادام دوستال[2]، هیپولیت­تن[3] به وجود آمد.

زمینه­های پژوهش در ادبیات تطبیقی گسترده و متعدد می باشد. مهم­ترین این زمینه­ها عبارتند از: پژوهش در مورد وام ­واژه­ها؛ ادبیات ترجمه و مطالعه مترجمان به عنوان واسطه­های انتقال پدیده­ها و آثار ادبی به ملت دیگر؛ مطالعه سرگذشت انواع ادبی؛ پژوهش در باب موضوعات و اسطوره­های فرا ملی؛ مطالعه سرگذشت نویسندگان و تأثیر آن­ها بر ادبیات ملت­های دیگر؛ مطالعه­ی منابع خارجی یک اثر یا نویسنده؛ مطالعه مکتب های ادبی و جریان فکری؛ تصویر یک ملت در ادبیات ملتی دیگر ( تصویر شناسی) و …(نظری منظم،1389: 255).

تصویرشناسی یعنی؛ تصویری که ملتی از مردم و نژاد و فرهنگی دیگر در ذهن دارد، از دیگر موضوعات مورد توجه مکتب فرانسوی می باشد. جواد حدیدی در آثارش، مانند « جهانگردان فرانسوی در ایران» (1344ش.) و « ایران در ادبیات فرانسه» (1346ش.)، به سفر نامه­های تاوِرنیه[4] و شاردن[5] و تأثیر آن­ها در ایجاد تصویری مثبت از ایرانیان و تمدن ایرانی در فرانسه تصریح کرده و نشان داده که چگونه انتشار این سفرنامه­ها باعث استقبال از ترجمه­ی آثار ادب فارسی به زبان فرانسه شده می باشد و بسیاری از مضامین و شخصیت­های داستانی ادب فارسی از این طریق به ادبیات فرانسه راه یافته می باشد(انوشیروانی،1389 : 39).

هرچند چنین تحقیقاتی در مکتب فرانسوی ادبیات تطبیقی، مرسوم بوده می باشد، نباید از آسیب­های آن­ها غافل گردید. اغلب این سفرنامه­ها مملوّ از برداشت­های ساختگی و مغرضانه یا دست­کم سطحی و منفعت­طلبانه می باشد. نویسندگان غربی بر اساس همین سفرنامه­ها رمان­هایی درمورد­ی شرق نوشته­اند که یا با واقعیت انطباق ندارد یا در بهترین حالت، مانند رمان­نامه­های ایرانی منتسکیو، از شخصیت­های ایرانی، برای هجو و نقد اجتماعی کشور خود بهره گیری کرده­اند(همان : 39).

 قدمت تصویرشناسی در شکل امروزی­اش به اواسط قرن بیستم می­رسد که ژان- ماری­کاره[6] تصویرشناسی را « تفسیر متقابل ملت­ها، سفرها، سراب­ها » تعریف نمود. در تصویرشناسی اکثراً دو نوع متن هست: نخست سفرنامه­ها و آثار داستانی هستند که شخصیت‌های­شان خارجی­اند و یا متونی غیر سفرنامه­ای و داستانی که تصویر کلی از یک کشور خارجی به دست می‌دهند (نانکت، 1390: 105).

«تصویرشناسی» واژه­ای نو می باشد که حتی در بعضی از فرهنگ­های لغت، هنوز ثبت نشده می باشد (نامورمطلق،1388: 121). شورل در این زمینه، ضمن مقایسه با اسطوره­سنجی می­نویسد: دو عبارت تصویرشناسی و اسطوره­سنجی از ابداعات نو هستند که فرهنگ­های تازه نیز آن­ها را هم­چنان نادیده انگاشته­اند. به گونه مثال در فرهنگ گنجینه­ی زبان فرانسه در ویرایش مجازی آن در سال 2004 م.  از تصویرشناسی سخنی به میان نیاورده می باشد( به نقل از شورل در نامور مطلق،1388 : 121).

«ما هیچگاه خودمان را نخواهیم شناخت، اگر فقط خودمان را بشناسیم». این جمله­ی معروف فردیناند برونتی­یر[7] (1849- 1906 م.)- استاد زبان فرانسه و عضو فرهنگستان فرانسه می باشد( شرکت­مقدم، 1388: 52).

موضوع تصویرشناسی، مطالعه­ی تصویر «دیگری» و به اظهار دقیق­تر« فرهنگ دیگری» و یا عناصر آن در ادبیات و یا هنر می باشد. به بیانی دیگر تصویرشناسی، دانش و روشی می باشد که در آن تصویر کشورها و شخصیت­های بیگانه در آثار یک نویسنده یا یک دوره و مکتب مطالعه می­گردد(نامور مطلق،1388: 122).

هدف تصویرشناسی، مطالعه تصویر فرهنگ خودی در ادبیات دیگری یا فرهنگ دیگری در ادبیات خودی می باشد( همان :121).

تصویر برگرفته از عقاید، تقاضا، توجه­ها، فرضیه­ها، مسائل ذهنی، نظرهای از پیش­ تعیین شده، توهّم یا خیالاتی می باشد که متعلق به گروهی از جامعه، مؤسّسات یا موردها دیگر می باشد (گرون، 2007: 21).

«در مطالعات تصویرشناسی، فراتصویر، به این اندیشه راجع می باشد که به نظر یک ملت، دیگری چه دریافتی از آن ملت دارد» (نانکت،1390 : 113).

آلن مونتاندون[8] در تعریف تصویرشناسی بر موضوع «دیگری» تأکید می­کند و می­نویسد:« تصویر شناسی، مطالعه­ی بازنمایی­های بیگانه در ادبیات می باشد» (به نقل از مونتادون در نامورمطلق،1388: 122).

[1] – Imagology

[2] – Madame de Staël

[3] – Hipollyte Taine

 – [4]  برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه، ر.ک: تاورنیه،1336: سفرنامه تاورنیه ، ترجمه ی ابوتراب نوری. Jean-Baptiste Tavernier

[5] – سیاح و تاجر فرانسوی که به سرزمین فارس سفر نمود. Jean Chardin

[6] – Jean-Marie Carré

[7] – Ferdinand Brunetiere

[8] –  alain montandon

تعداد صفحه : 151

قیمت : 14700 تومان

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه ارشد رشته ادبیات فارسی: بررسی عناصر داستانی در رمان شوهر آهوخانم

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می گردد.

پشتیبانی سایت :        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  **** ***