جستجو در سایت :   

عنوان : مطالعه سروده های شاعران ایرانی خارج از کشور با تکیه بر سروده های شاعران معاصر

دانشگاه قم

دانشکده ادبیات وعلوم انسانی

پایان نامه دوره کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی

عنوان:

مطالعه سروده های شاعران ایرانی خارج از کشور با تکیه بر سروده های شاعران معاصر

استاد راهنما:

محمدرضا یوسفی

استاد مشاور:

یحیی کاردگر

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

چکیده:

در آستانه انقلاب اسلامی و سالهای پس از آن مهاجرت چشم گیری در میان شاعران اتفاق افتاد که منجر به باز شدن فصلی نو در فصلهای ادب پارسی گردید. مهاجرت یا تبعید، ناگزیر در زبان، نگاه،‌ساختار و فرم ادبی تاثیر می گذارد. درون مایه اثر نیز نخستین عنصری می باشد که آن را بازتاب می دهد. شعر مهاجرت ایران در این سه دهه اخیر، دو مرحله را پشت سرگذاشته می باشد. الف. تازگی زخم: شاعر از زیستن در زادگاه و مشارکت در جامعه محروم شده می باشد.دراین مرحله، اثرش گرد چهار محور می چرخد:اعتراض- اندوهگساری برای زادگاه- غمگساری برای عزیزان و یاران و مردمش- درگیری دردناک درونی با تنهایی تحمیل شده. ب. پذیرفتن شرایط:به علت دراز شدن عمر مهاجرت،‌ارتباط با سرزمین مادری ضعیف تر می گردد.اینجاست که شاعر به فاز جدیدی از تحولات درونی اش پا می گذارد:آمیختن با جامعه میزبان- بازتاب زخمهای روح در لایه های عمیق تر و ناپیداتر اثر هنری- پذیرفتن سرنوشت تازه و کنار آمدن با آن-کشف دوباره خود و کشف زندگی دوباره در میان دو میهن،‌ دو فرهنگ و دو زبان. در این مرحله می باشد که اگر تعداد شاعران چشمگیر باشد سبک جدیدی در ادبیات پارسی به وجود می آورند که نه به تمامی بومی و نه غربی می باشد بلکه تلفیقی از دو فرهنگ می باشد. شعر مهاجرت فارسی، اکنون در این مرحله حساس قرار دارد و اگر نگوییم به کمال اما به ثباتی نسبی رسیده می باشد.پژوهش حاضر پس از ارائه کلیاتی درمورد مهاجرت و پیشینه آن با تکیه بر شعر هشت شاعر معاصر به مطالعه تحولاتی که مهاجرت بر اثر ادبی می گذارد می پردازد. این تحولات در ساختار شعر و در سه سطح زبانی، ادبی و فکری قابل مطالعه می باشد.

سرآغاز:

ادبیات مهاجرت و به خصوص شعر مهاجرت ، از شاخه های مهم و شناخته شده در ادبیات جهان به شمار می رود اما به دلیل اینکه متاسفانه در ایران شناخته شده نیست و به نوعی مهجور واقع شده می باشد ، ناگزیریم آغاز کلیاتی را درمورد مهاجرت ، پیشینه و علل وقوع آن، همین گونه تعریف ادبیات مهاجرت و تبعید و پیشینه آن اظهار کنیم. سپس به پیشینه مهاجرت و تاثیر آن در ادبیات فارسی ایران بپردازیم که گستره آن از قرن سوم هجری تا کنون را در بر می گیرد. درادامه، پس از طبقه بندی نویسندگان مهاجر که عمر مهاجرتشان به سه دهه می رسد، به معرفی انواع ادبیات مهاجرت اعم از داستان، ترجمه، نقد، نمایشنامه و شعر می پردازیم. بخش شعر به تعریف شعر مهاجرت و شعر تبعید، وجه فرق آنها و برگزیدن اصطلاحی مناسب برای آن اختصاص دارد.به بیانی روشن تر با در نظر داشتن اینکه از یک سو موضوع اصلی پژوهش، مطالعه سروده های شاعران ایرانی خارج از مرزهای کشور در این سه دهه اخیر می باشد و از سویی دیگر ، موضوعات آن صرفا” در حوزه ادبیات می گنجد و حتی گوشه چشمی به حوزه های دیگر ندارد؛ برای روشن تر شدن محدوده کار و پرهیز از کاربرد اصطلاحات متعدد ، اصطلاح شعر برون مرزی را برمی گزینیم.

پس از آشنایی با کلیات بحث، با نگاهی دقیق تر و ریزبینانه تر، شعر برون مرزی ایران را با تکیه بر شعر هشت شاعر برون مرزی – بدون در نظر داشتن علت مهاجرتشان- در سه سطح زبانی، ادبی و فکری در فصل دوم با عنوان “ساختار شعر برون مرزی” مورد واکاوی قرار می دهیم.

هدف از این واکاوی، یافتن پاسخ هایی می باشد درخور برای سؤال هایی همانند این: آیا می توان فصلی جدید با عنوان “شعر مهاجرت” در تاریخ ادبیات ایران گشود؟ طریقه شعر مهاجرت در این سه دهه بر یک نحو بوده می باشد ؟ آیا نوآوری در صورت و مضمون شعر مهاجرت دیده می گردد؟ تلقی شاعران برون مرزی از وطن چگونه می باشد؟ فضای جغرافیایی و فرهنگی غرب در شعر مهاجرت فارسی چقدر تاثیرگذار بوده می باشد؟

پس از اینکه جست و جوی پی گیر و فراوان درمورد سابقه پژوهش در ادبیات مهاجرت ایران، به خصوص شعر،- البته در ایران- به نتیجه چندانی نرسید و به یافتن تنها چند مقاله خاتمه پیدا نمود، انگیزه آشنایی با زبان، تخیل و اندیشه شاعرانی که با ما پیوندهای ملی و فرهنگی دارند اما به هر دلیل چندین دهه جلای وطن کرده اند، مطالعه اندازه تاثیر محیط اجتماعی و فرهنگی غرب در شعر برون مرزی ایران و یافتن زمینه های مشترک مضمون پردازی در آن ، نگارنده را وادار نمود تا علاوه بر معضلات، محدودیت ها و معذوریت هایی که بر سر این راه بود؛ از دشوار یابی منبع گرفته تا ناشناخته بودن و غریب ماندن این موضوع در ایران – که شناساندن آن مانند هر امر ناشناخته دیگری در آغاز با موانع و ممنوعیت های خاص خودش روبروست- به پژوهش و تفحص دراین باب بپردازد.

گفتنی می باشد درطی سه سال کوشش و پی گیری مداوم برای به دست آوردن منبع پژوهش از هر کتابخانه شخصی و عمومی ، افراد شعردوست و شعرخوان که امید آن می رفت حداقل گوشه چشمی به شعر برون مرزی داشته باشند تا جستجوی شبانه روزی در سایت های اینترنتی، بالاخره از پانزده شاعر برون مرزی منابعی که شامل سروده های دور ازوطن باشد به دست آمد. ازآنجا که در انتخاب شاعر به علت های گوناگون محدودیت های فراوانی وجود داشت بر اساس چند ملاک که در به دست آوردن نتیجه ای عادلانه تر، تاثیر مستقیم می توانست داشته باشد مانند: سن شاعر و سن به غربت افتادگی او، کیفیت منبع ازلحاظ جوهر شعری – که برای مطالعه در حد قابل قبولی باشد- و جنسیت شاعر– با وجود دشواری انتخاب- هشت شاعر انتخاب گردید.

در میانه راه – پس از اشراف بیشتر بر موضوع- از مطالعه شعر بعضی از نامداران ادبیات فارسی مانند هوشنگ ابتهاج و شادروان نادر نادرپور با وجود اینکه بخشی از آثار خویش را دور از وطن آفریدهبودند به علت های متعدد صرف نظر گردید. مانند اینکه منابعی که از ایشان در دست بود بیشتر، شعرهای در وطن سروده آنها را در بر می گرفت و در شعرهای اندکی هم که از سروده های دوراز وطن ایشان به دست آمد، خصیصه متمایزی نسبت به آن چیز که در وطن سروده بودند ملاحظه نشد. البته همان گونه که در ادامه می آیدبخشی از شعر برون مرزی ایران را شعر این نامداران و هم قطارانشان تشکیل می دهد، به همین مقصود و به دو دلیل عمده ، شعر محمود کیانوش و شادروان ژاله اصفهانی را برای مطالعه، جایگزین کردیم. نخست اینکه : عمر به غربت افتادگی این دو به خصوص ژاله اصفهانی طولانی تر بود و دیگر : اشعار بیشتری از سروده های دور از وطن این دو به دست آمد.  

گفتن یک نکته دیگر نیز ضروری می باشد که منابع موجود از شاعران منتخب ، شامل همه آثاری که دور از وطن آفریدهاند نیست و به اجبار گاهی حتی به یک منبع استناد شده می باشد؛ درنتیجه هیچ کدام از نتایج به دست آمده در این پژوهش، قطعی نمی باشد و همه با اتکا به منابع در دسترس اینجانب می باشد نه همه آثار شاعر. به این ترتیب ، نتیجه نهایی نیز که در فصل پایانی این پژوهش ارائه می گردد ، تنها نمایاندن سایه ای از شعر برون مرزی می باشد و نه همه حقیقت آن ، روشن می باشد که دست یابی بدین هدف ، سال ها پژوهش و تفحص در اشعار برون مرزی، از جوانب مختلف نقد؛ مانند : نقد تاریخی، روانشناسی ، جامعه شناسی و … را می طلبد و به هیچ عنوان در چنین مجال اندکی نمی گنجد.

امید می باشد که پژوهش حاضر راه گشای محققین وارسته ای باشد که دغدغه ملی و فرهنگی آنان، پاسبان همیشه زبان فارسی می باشد.

فصل اول: کلیات

1-1- مهاجرت و تبعید

مهاجرت به عنوان یک پدیده سیاسی – اجتماعی در فرهنگ نامه ها به گونه کلی چنین تعریف می گردد:”رها کردن دوستان و خویشان و خارج شدن از نزد ایشان یا فرار از ولایتی به ولایت دیگر ، بریده شدن از جایی به دوستی جای دیگر، مهاجرت گفتن و در مکان دیگر اقامت کردن.” و همچنین تبعید :” نفی بلد کردن ، اخراج بلد کردن ،کسی را جلای مکان یا وطن فرمودن ، نوعی مجازات چنانچه کسی را بنا به دستور محاکم دادگستری و یا سایر مراجع صلاحیت دار از شهر یا ناحیه ای اخراج کردن و یا شخص محکوم را مجبور ساختن که در محل خاصی در مدت محدودی سکونت اختیار کند.”[1]

مهاجرت (غالبا”) امری شخصی و ارادی گویا زیرا که مهاجر معمولا” زمانی تصمیم به مهاجرت می گیرد که نخواهد یا نتواند با محیط خود کنار بیاید و در جستجوی شرایطی بهتر و مناسب تر برای زندگی و کار می کوشد. پس او این امکان را دارد که خود را با محیط، متناسب سازد و یا نسازد اما تبعید امری بیرونی و کاملا” اجباری و خارج از اراده شخصی می باشد و معمولا” توسط مقام دیگری انجام می شود. در اقدام، مفهوم تبعید و مهاجرت به ویژه به دلیل سیاسی – اجتماعی در بسیاری موردها آنچنان درهم می آمیزد و هم ترازمی گردد که به دشواری می توان تفاوتی بین آن دو پیدا نمود.[2]

به هر روی چه مهاجرت و چه تبعید هر دو مایه جدایی اند و نفی کننده ارتباط و آدمی را در گذشت زمان از اصل و سرچشمه اش دور و دورتر می کنند.

2-1- سابقه مهاجرت

سرزمین ها و فرهنگ های مختلف در طول تاریخ بشری بارها و بارها شاهد پدیده مهاجرت نویسندگان و شعرا به علت های مختلف بوده و هستند.ابعاد و کیفیت این مهاجرت ها نیز در دوره های مختلف ، یکسان نبوده می باشد. گاه در دوره ای تنی چند و زمانی بخش قابل توجهی از اهل قلم و اندیشه را دربر می گرفته می باشد. اما به هر روی ، مهاجرت و تبعید چه انفرادی باشد و چه گروهی ، چه اختیاری باشد و چه اجباری همواره و از دیرباز وجود داشته می باشد. طبق آمار سال 2000 از هر 35 نفر یک نفر مهاجرت می کند و اگر همه مهاجرین را در یک کشور جا دهیم پنجمین کشور بزرگ دنیاست”.[1]

سرزمین ما نیز با این پدیده، بیگانه نبوده می باشد. اگر بخواهیم افق ادبیات مهاجرت را ببینیم می توانیم با مرور چهار دوره مهاجرت اهل اندیشه ، فرهنگ و ادبیات در تاریخ ایران به تصویری از آن برسیم. چهار دوره مورد نظر به ترتیب: مهاجرت ایرانیان ، پس از حمله اعراب، بعد از حمله مغول ، پس از مشروطه و پس از انقلاب اسلامی می باشد. هند و ترکیه ، منزل اول مهاجرت ادبیات ایران و پس از آن ، کشور های اروپایی و آمریکایی هستند.

3-1- علل مهاجرت

چنانچه بخواهیم چگونگی شکل گیری ادبیات مهاجرت را به دقت مطالعه کنیم ناگزیر بایستی   نکته هایی را مد نظر قرار دهیم مانند : علل یا ضرورت مهاجرت و تبعید که در سرزمین ها و دوره های مختلف متفاوت بوده می باشد. تنها در این صورت می باشد که می توان درمورد شکل گیری ادبیات مهاجرت و تفاوت های آن با ادبیات جاری در وطن به نتایج درستی رسید.

عده ای از منتقدین ادبی با تکیه بر اینکه در بسیاری از کشورها ضرورت مهاجرت شاعران، بر پایه گریز از محدودیت ها و یا فرار از تعقیب می باشد ، این مسئله را برای خود تبدیل به یک اصل کرده اند که : تمامی شاعران خارج شده از یک کشور با حکومت خویش برخورد رو در رو داشته اند. البته ناگفته نماند که گاه بعضی از شاعران مهاجر، نیز با تبعیدی خواندن خویش بر این اصل صحه می گذارند و خود را سیاسی معرفی می کنند؛ در حالی که چنین نیست و دست کم، این موضوع در مورد همه صدق نمی کند و نمی توان این را به عنوان یک اصل کلی پذیرفت.

گذشته از عده ای که به جهت کار و به دست آوردن موقعیت شغلی بهتر یا تحصیل و یا حتی فشارهای خانواده مهاجرت می کنند، علت های دیگری نیز می توان برای این امر پیدا نمود مانند برخورداری از فضای الهام بخش. به تعبیری دیگر درمیان شاعرانی که معمولا”از تمکن مالی برخوردار بوده اند گاهی پیش می آید که عده ای برای خلق آثار یا حتی اثری به گوشه ای که نسبت به وطنشان فضای متفاوتی دارد مهاجرت می کنند.[1] برای این مقصود،شاید یدالله رویایی نمونه خوبی باشد.

در میان ادبای کشور ما، متاسفانه بسیار معدودند کسانی که به مقصود یافتن فضایی الهام بخش، مهاجرت کنند؛البته روشن می باشد که ادبیات مهاجرت فارسی زمانی می تواند رشد کند و در مسیر بالندگی قرار بگیرد که ضرورت مهاجرت در پی کسب فضایی متفاوت، برای تفکر و نوشتن باشد. در چنین شرایطی می باشد که نتیجه مهاجرت ، ذهنی باز و خلاق و دیدی فرا وطنی خواهد بود. تنها در این صورت می باشد که شاعر می تواند بن مایه های ملی خویش را با دریافت های جدید از فضای تازه ، درآمیزد و بدون اینکه نسبت به چیزی تعصب بیجا داشته باشد و یا اینکه اصل و نسب خویش را به کلی فراموش کند و دچار بحران هویت گردد، اثری متفاوت بیافریند که حتی در ادبیات فارسی تحولی نو ایجاد کند و سبب غنای زبان فارسی گردد آنگونه که در گذشته تاریخ ادبی ایران بارها این اتفاق افتاده می باشد و در ادامه به آن خواهیم پرداخت .

با در نظر داشتن دسته بندی های اولیه مهاجرت و همچنین ضرورت آن ، دیدگاه های متفاوتی نسبت به این پدیده به وجود می آید. در نگاه اول، شاید عده ای آن را برای شاعر،آسیبی ادبی بدانند ؛ زیرا که بیشتر شاعران در اوج شکوفایی خویش دست به مهاجرت می زنند و معضلات غربت مانند نوستالژی وطن و یاد کودکی ، ناسازگاری با محیط ، شرایط معیشتی سخت و از همه مهم تر کمبود مخاطب و محدودیت های چاپ و نشر سبب تنزل و گاهی توقف کار آنها می گردد. اما با نگاهی فرهنگی به قضیه، شاعر با فضایی متفاوت روبرو می گردد که می تواند چندان هم سیاه نباشد بلکه افق های روشنی را پیش روی او بگستراند.

[1] ن.ک. ارسلان عبداللهی “حاشیه ای بر ادبیات مهاجرت”حیات نوی اقتثادی،5/5/1382

[1] مجید روشنگر.”ادبیات مهاجرت فصل جدید در ادبیات پارسی”،کارنامه،آذر1380.

[1] دهخدا،‌ذیل مهاجرت و تبعید

[2] ن.ک. کیقباد یزدانی، درآمدی بر ادبیات مهاجرت و تبعید. تهران : سرچشمه،1385ص17

تعداد صفحه : 167

قیمت : 14700 تومان

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه ارشد زبان و ادبیات فارسی: ادبیات زندان (بررسی اصطلاحات، اشعار، دیوار نوشته ها و ادبیات شفاهی در محیط داخلی زندان کرمان)

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می گردد.

پشتیبانی سایت :        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  **** ***