جستجو در سایت :   

عنوان : مجیر شاگرد خاقانی 

عنوان پایان نامه:

مجیر شاگرد خاقانی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

وزن : مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن        

بحر: مجتث مثمن مخبون، مخبون محذوف

با در نظر داشتن اینکه مجیر شاگرد خاقانی بوده، پس چه به تأسی از وی و یا تحت تأثیر خاقانی قصیده‌ی آغازین دیوان خود را در وزن و قافیه و مفهوم قصیده‌ی معروف خاقانی:

سریر فقر تو ار سر کشد به ملک رضا     تو سر به جیب هوس در کشیده، اینت خطا

به نظم در آورده می باشد که می توان این کار وی را به نوعی اظهار ارادت نسبت به ساحت بزرگ استادی به حساب آورد، اگرچه مجیر در ناسپاسی نسبت به استاد دست کمی از خود خاقانی نسبت به استادش ابوالعلاء گنجوی نداشته می باشد.

1)برید عقل ترا کی برد به ملک صفا      که دل هنوز به بازار صورتست ترا

برید : به فتح اول و کسر ثانی معرّب بریده دم می باشد و آن استری باشد یا اسبی که دم او را ببرند برای نشان و بعضی گویند که تیز رفتار می گردد و به مقدار دو فرسنگ نگاه دارند به جهت خبر بردن سلاطین. الحال آن شخص را گویند که بر آن سوار شده خبر برد و در این زمان، نامه‌بر و پیک را گویند (غیاث). هم اکنون در کشورهای عربی، برید به جای پست Post به کار می‌رود. در باره‌ی ریشه‌ی «برید» اختلاف می باشد که از کلمه‌ی یونانی (Veredus) یا «بردن» فارسی و یا واژه‌ی دیگر گرفته شده می باشد (برای تبیین بیشتر به مقاله‌ی «بحثی در باره‌ی برید و ریشه‌ی آن» از استاد مرحوم دکتر محمد آبادی باویل، نشریه‌ی دانشکده‌ی ادبیات تبریز، سال 29، شماره‌ی 122، ص 208-239 مراجعه گردد). در بیت فوق قاعدتاً بایستی در مفهوم دلیل و راهنما به کار رود تا بتواند آدمی را راهنمایی و همراهی کند.

عقل‌ : خرد و دانش و قوتی که نفس بشر به آن وسیله تمییز دقایق کند و آن را نفس ناطقه گویند. عقل در اصل به معنی بند در پا بستن، زیرا خرد و دانش مانع رفتن طبیعت آدمی می گردد به سوی افعال ذمیمه، لهذا خرد و دانش را عقل گویند.

صفا : پاکی و در اصطلاح خلوص از ممازجت طبع می باشد و دوری از مذمومات می باشد و صفا از صفات بشر می باشد و آن را اصلی می باشد و فرعی، اصلش انقطاع دل می باشد از اغیار و فرعش خلوت می باشد از دنیای غدار.(فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی. ص 531)

بازار‌ : محل خرید و فروش کالا، در زبان پهلوی واچار و در اوستایی آباچاری آمده می باشد. پرتقالی‌ها این کلمه را از ایرانیان گرفته‌اند که از این رهگذر کلمه در زبان فرانسه نیز وارد شده می باشد.(برهان، حاشیه)

صورت : تمثال، عکس و مجازاً ظاهر هر چیزی.

برید عقل : اضافه تشبیهی، به تعبیری عقل به دلیل و راهنمایی همانند شده می باشد که آدمی را به سر منزل مقصود هدایت می کند.

ملک صفا : اضافه تشبیهی.

کی : استفهام انکاری.

بازار صورت : کنایه از دنیا که محل اعمال فریبنده‌ی ظاهری می باشد و با نماد آراسته‌ی خود آدمی را سرگرم و فریفته‌ی خود می کند.

معنی بیت: پیک و دلیل خرد هیچگاه نمی‌تواند ترا به ملک یکرنگی و صفا رهنمون گردد، برای اینکه دل تو هنوز فریفته‌ی این دنیای ظاهر می باشد.

2)نه طفل راهی از آواز و شکل دل برگیر           که پیل را سر و شکل می باشد و پشّه را آوا

طفل راه : کنایه از نوآموز، کودکی که تازه راه رفتن را یاد گیرد، نومرید.

باز بود آن صبح دولت روز او    طفل ره گردید عقل پیر آموز او

دل بر گرفتن : قطع علاقه کردن، اعراض کردن، رها کردن.

بیت پیل و پشّه آرایه طباق به کار رفته می باشد و شکل و آواز تناسبی با کودک دارد. بدین معنی که طفل را با اشکال و اصوات سرگرم می کنند./ صنعت لف و نشر مشوش؛ پیل به شکل و پشه به آواز برمی گردد.

معنی بیت: تو کودک نوپا و مبتدی سلوک نیستی تا به ظواهر و اشکال دل بندی. پس کوشش کن از این مظاهر فریبنده رخ بر تابی، زیرا فیل با همه تنومندی غیر از هیکل و ظاهری بیش نیست و پشه هم غیر از صدایی ندارد.

«یعنی مظاهر بزرگ دنیا، شکل و هیکلی بیش نیست و مظاهر کوچک غیر از صدایی نیست که در هر حال سزاوار دل بستن نیستند» (دکتر احمد شوقی نوبر)

3)ترا که تأثیر سه روح آمدست عذرت هست     که از جهان نَدب عمر مانده‌ای عذرا

سه روح : موالید ثلاثه که حیوان، نبات و جماد باشد (برهان).

به چار نفس و سه روح و دو صحن و یک فطرت                   به یک رقیب و دو فرع و سه نوع و چار اسباب

(تعلیقات دیوان مجیر، به نقل از خاقانی)

نَدب : داو کشیدن بر هفت در باز نرد و آن را به عربی عذرا خوانند و اگر از هفت بگذرد و به یازده رسد آن را تمامی ندب و داوفره گویند و به عربی وامق خوانند و زیرا به هفده رسد آن را دستخون گویند و اگر از دستخون گذرد حکم اول پیدا می کند چه داو بر هجده نمی‌باشد.

در گرو عشق او جان و دلی داشتم                  در سه ندب دستخون، هر سه نگارم ببرد

(فرهنگ لغات و تعبیرات به نقل از از برهان)

عذرا : در اصطلاح نرد قدیم کسی که یازده نوبت متوالی از حریف می‌برد و سه برابر آن چه حریف گرو می‌گذاشت، می‌ستد و هر گاه از حریف دوم هم یازده نوبت می‌برد، می‌گفتند وامق برد و دو برابر آن چیز که داشت می‌ستد (حاشیه مرحوم خزائلی بر بوستان).

چنین به نظر می‌رسد که در این بیت عذرا در معنی فوق مورد نظر نیست و می توان گفت که در ارتباط با ندب، ایهام تناسب می باشد. با در نظر داشتن مقاله استاد دکتر رشید عیوضی با عنوان: (نکته‌ای در بوستان سعدی) «عذرا- انداختی» نشریه دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی تبریز، سال بیست و ششم، شماره 110 تابستان 53، ص 213-221 ) واژه‌ی عذرا را در معنی آشکارا دانست:

به دعوی چنان ناوک انداختی                  که عذرا به هر یک، یک انداختی

(بوستان)

برفت روز تو زیرا طفل خرّمی، آری               نشاط طفل نماز دگر بود عذرا

(خاقانی)

تأثیر آمدن، ندب، عذرا با هم مراعات نظیر دارند.

عذر و عذرا جناس زاید دارند.

در ضمن واژه‌ی سه روح نیز می تواند در ارتباط با تأثیر آمدن و اصطلاحات بازی نرد ایهام تناسب باشد. به این معنی که تخته نرد را در قدیم به سه طاس بازی می‌کردند. جایی ازرقی هروی گوید:

گر شاه سه شش خواست، دو یک زخم افتاد       تا ظن نبری که کعبتین داد نداد

آن زخم که نمود رای شاهنشه یاد                     در حضرت شاه روی بر خاک نهاد(2)

میان عذر و عذرا صنعت اشتقاق و جناس مذیل هست.

معنی بیت: تو که هر سه مرحله جماد و نبات و حیوان را سرکرده‌ای و به مرحله‌ی کمال زندگی رسیده‌ای، دیگر چه بهانه و عذری داری؟ زیرا که آشکارا از جهان هستی، تنها آخرین داو بازی عمر را انجام می‌دهی و علناً بر سر عمر باز مانده از جهان گرو بسته‌ای.

4)پدید نیست که تا کی بوی ز مستی حرص                در این رباط کهن، همچو ماه نو رسوا

رباط کهن : کنایه از دنیا / ماه نو (ترکیب وصفی). هلال .(لغت‌نامه)

رسوا : رسوا شده (صفت مفعولی مرکب)، فاش شده، بر سر زبانها افتاده، ظاهر و عیان شده، از پرده بدر شده (فرهنگ لغات و تعبیرات به نقل از لغت‌نامه)

رسوایی ماه نو : ماه نو علاوه بر شکل ظاهری‌اش که بسیار لاغر و باریک میان می باشد، به علت تعیین ایام ماههای قمری مخصوصاً ماه رمضان و شوال که نزد مسلمین اهمیت فراوان داشته، قابل تصریح می باشد، زیرا که قدما برای تعیین ورود به ماه روزه و تعیین ورود هلال ماه شوّال (عید فطر) از افرادی که دید چشم آنان قوی بوده و می‌توانسته در آسمان هلال ماه را رؤیت کند بهره گیری می‌کرده‌اند.

زیرا ماه نو را همه با انگشت به یکدیگر نشان می‌داده‌اند، ماه نو را رسوا خوانده می باشد:

به همه کس بنمایم خم ابرو که تو داری             ماه نو هر که ببیند به همه کس بنماید

مستی حرص: اضافه مسبب به سبب

معنی بیت: معلوم نیست که در این دنیای کهن تا کی به سبب حریص بودن مثل ماه نو، انگشت‌نمای این و آن خواهی بود؟! (دکتر احمد شوقی نوبر).

5)زمین زیرا گلخن و گردون چو طاق گرمابه می باشد                 تو در میان جنب از همدمی کام و هوا

گلخن : 1)تون گرمابه، 2)مزبله‌ی تون حمام، 3)جایی که خس و خاشاک در آن ریزند، مزبله (با تلخیص از معین).

زمین : از لحاظ پستی و دنائت و فرومایگی به گلخن گرمابه که پست‌ترین جای حمام و جای کثیف و محل انباشتن هیزم می باشد تشبیه شده می باشد.

طاق گرمابه : در قدیم گرمابه‌ها را با نقوش و صور می‌آراستند تا در نظر بینندگان و روندگان به گرمابه زیبا جلوه نماید. مانند کاشی کاریهای امروزی. از این جهت آسمان را از لحاظ زیبایی و درخشندگی ستارگان و شاید رنگ آبی آسمان به طاق گرمابه که با کاشیهای لاجوردی و نقوش و صور و آینه آراسته گردیده تشبیه کرده می باشد.

بین گلخن و گرمابه : بین جنب و گلخن و زمین (که محل پستی و فرومایگی می باشد) تناسب و مراعات النظیر هست.

بین گردون و هوا (در معنی غیر مراد آن یعنی هوایی که نفس می‌کشیم) و همچنین دم، ایهام تناسب هست.

معنی بیت: دنیای پست مانند مزبله تون حمام و جای کثافات و خس و خاشاک و آسمان آبی زیبا با ستارگان درخشنده‌اش مانند طاق مزین به کاشیهای لاجوردی و نقوش و آینه‌ی حمام می باشد و تو در این بین (و یا در میان زمین و آسمان) به سبب کامرانی و پیروی از هوی و هوس، آلوده و مانند شخص جنب هستی.

6)برآر غسل و ازو درگذر که صاحب دل          میان گلخن و گرمابه کم کند مأوا

بین غسل و گلخن و گرمابه مراعات النظیر هست.

معنی بیت: خودت را تطهیر و پاکیزه گردان و گلخن و زمین و آسمان مانند طاق گرمابه را رها کن، زیرا که شخص صاحب دل در جاهای پست و در میان گلخن و گرمابه (زمین و آسمان) آرامش ندارد و این جاهای حقیر را پناهگاه همیشگی خود قرار نمی دهد.

7)به راستی رسی اندر جهان وحدت از آنک                 الف به راستی از با و جیم گشت جدا

به : به سبب

وحدت: یگانه شدن و تنهایی و یکی بودن (غیاث) اینجا بیشتر معنی عرفانی آن در نظر می باشد که وحدت پیش روی کثرت می باشد.

جهان وحدت: اضافه توضیحی یا بیانی.

تصریح به صورت ظاهری حروف الف و ب و ج، که الف کشیده و راست اما ب و ج خمیده هستند. الف تصریح به عالم وحدت و مقام الوهیت و صادر اول از مصدر کل جهان (ذات ربوبی) دارد مقایسه گردد با:

نیست بر لوح دلم غیر از الف قامت یار                چه کنم حرف دگر یاد نداد استادم

(حافظ)

مصرع دوم تمثیل می باشد برای مصرع اول

معنی بیت: به سبب راستی به جهان یگانگی می‌رسی و از جهان اشیاء متکثر به جهان وحدت که در آنجا برای کثرت و ناراستی جایی وجود ندارد قدم می‌گذاری، همچنانکه الف به سبب راستی و دور بودن از هر گونه کجی و انحنا از ب و ج جدا و متمایز شده می باشد.

8)تو راست شو چو نی و مرگ به شمر ز حیات   که نی چو زیست شکر بخشد و چو مرد نوا

نی : 1-گیاهی از تیره گندمیان که از ساقه‌هایش ابزار مختلف (سبد، حصیر، نیلبک) می‌سازند. 2-نیشکر،  3-سازی می باشد بادی که از چوب یا نی می‌سازند (با تلخیص. معین)

در گسترش معنای بیت قبلی باز به راستی تأکید می کند و به شکل ظاهری نی که زیرا الف راست می باشد توجه می کند و مرگ و حیات پر ارزش و پر شهد آن را به جهت راستی می‌داند. (حسن تعلیل)، زیرا که نی موقع روییدن و حیات در زندگی شکر می‌دهد و بعد از جدا شدن از نیستان و مرگ ظاهری، حیات معنوی می‌یابد و با نواهای خود کام شنوندگان را شیرین می‌سازد. (مرگ برای راستان حیاتی دوباره می باشد).

بین نی و شکر و نوا مراعات النظیر هست

بین مرگ و حیات و زیست و مردن تضاد هست.

9)درین نشیب که هست از صفت چو دیگ تهی           بسان کاسه دون همتان نشین تنها

نشیب : 1-سرازیری، مقابل فراز. 2-زمین پست (معین). اینجا استعاره از دنیای پست می باشد. شاعر با آوردن دیگ و کاسه مراعات النظیر ایجاد کرده می باشد.

کاسه: مجاز به علاقه‌ی جزء و کل؛ سفره و خوان

تنها نشستن کاسه دون همتان: کنایه از نرسیدن دست دیگران و متمتع نشدن دیگران از کاسه و سفره افراد، فرومایه و خسیس.

شاعر توصیه به عزلت و دوری از خلق می کند و می گوید:

معنی بیت:‌در این دنیای پست که مانند دیگ تهی، توخالی و هیچ و پوچ می باشد؛ گوشه گیری و عرلت پیش گیر و مانند سفره دون همتان از دسترس خلق دور باش.

10)به شام و صبح که خصم تواند دل چه نهی     که این غراب سرشت می باشد و آن تذر و لقا

غراب: در عربی زاغ را گویند (غیاث). غراب سرشت: کنایه از تفرقه انداز، بی وفا (فرهنگنامه شعری).

تذرو: به معنی خروس صحرایی، و به دال مهمله نوشتن و خواندن و به معنی کبک گفتن خطاست (از جهانگیری و فرهنگ حکیم نورالدین به نقل از غیاث) و در سراج اللغات از فرهنگ قوسی نقل کرده که تذرو به ذال معجمه مرغی می باشد از جنس ماکیان و خروس که در بیشه‌ی استرآباد و مازندران بسیار باشد و به غایت خوشرنگ بود (غیاث)

تذرو لقا: کنایه از سپیدروی (فرهنگنامه شعری)

شاعر با در نظر داشتن معنای دیگر تذرو لقا که کنایه از سپیدروی می باشد به همراه واژگان غراب و شام و صبح، تناسب زیبایی را آفریدهمی باشد.

همچنین در این بیت آرایه‌ی جمع با تقسیم هست. مانند:

مگر مشاطه بستان شدند باد و سحاب     که این ببستش پیرایه وان گشاد نقاب (3)

معنی بیت: شب و روز که با گذشت خود ریسمان عمر تو را می‌جوند و هر لحظه از درازای آن می‌کاهند، تو هستند. پس هیچگاه دلبسته ی این دشمنان مباش زیرا که شب که سرشتی تیره و سیاه چونان غراب دارد، در حق تو بی وفایی می کند و روز که در نظرِ تو همچون تذرو می‌نماید ترا فریب می‌دهد.

تعداد صفحه : 398

قیمت : 14700 تومان

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد : تحلیل زبانشناختی گویش جوشانی

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می گردد.

پشتیبانی سایت :        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  **** ***