جستجو در سایت :   

گرایش : محض

عنوان : مطالعه سه تیپ شخصیتی «عاقل»، «نادان» و «دیوانه»  در حکایات طنز آمیز مثنوی های عطار

دانشگاه دولتی

واحد شهرکرد

دانشکده ادبیات  فارسی 

پایان‌نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد  رشته ادبیات فارسی گرایش محض

 عنوان :

مطالعه سه تیپ شخصیتی «عاقل»، «نادان» و «دیوانه»  در حکایات طنز آمیز مثنویهای عطار

استاد راهنما :

دکتر علی محمدی آسیابادی 

استاد مشاور :

دکتر احمد امین

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

چکیده    

ازمکتب تصوف اسلامی که مسلماً ایرانیان، در پایه‌گذاری و بنیان آن سهمی به سزا داشته‌اند، نوابغی برخاسته‌اند که در پیشرفت افکار بشر در این زمینه ،کمک‌های شایانی نموده‌اند. شیخ فریدالدین محمّد عطار نیشابوری یکی ازآن جمله نوابغ می باشد که در این راه ،گام‌های بلندی را برداشته می باشد. مانند اقدامات بدیع و ارزنده‌ی او ، آن می باشد که وی مردم و طبقات فرودست را به گونه جدی مدّ نظر داشته و سهم عظیمی را در آشنا ساختن عوام با مقوله عرفان  داراست. او در ضمن حکایاتی بس شیرین و خواندنی ، با بهره گیری ازشخصیت دیوانه و گفتار و کردار ویژه ی او که طنزآمیز می باشد به انتقاد از اوضاع نابسامان زمانه ی خود می پردازد.علی رغم اینکه در اکثر متون ادبی و تاریخی از اصطلاح “عقلای مجانین ” بهره گیری شده می باشد ،عطار از آنجا که تکریم ویژه ای برای این قشر ، قایل می باشد به آنها “دیوانه” می گوید و در خلال آثارش حقیقت وجودی آنها را برتر از”عاقلان” می نماید. گویی قدرتمندان عاقل وسودجو، مطابق با مصلحت اندیشیها ی عامدانه ی خود ،همیشه  در پی محدود کردن و به رسمیت نشناختن آنها بوده اند. دیوانگان عطار با بهره گیری ازشگردهای گوناگون  طنز پردازی  در حکایات ،نقشی مؤثردر تشفی خاطرمردم رنج دیده  وابرازانزجار از هر گونه ظلم و تبعیض را دارند.معمولا در این قسم حکایات ،شاهد رفتار نامتعارف و شگفت انگیزی ازدیوانه هستیم  که واکنش شخصیت مقابل را برمی انگیزدو اینگونه جریان کمیک داستان شکل می گیرد.یکی از جریانات نو ظهور در مثنویهای عطار، جابه جا یی شخصیتها در قالب  قصه های آن می باشد،این امر ضمن اینکه باعث جذابیت خاصی شده ،یکی از عوامل ایجاد طنز به شمار می رود.بنابر اهمیتی که این حکایات دارا هستند. بر آنیم تا در این پژوهش؛ ضمن مطالعه کامل حکایات طنز موجود در سه مثنوی فاخر او، فنون طنز آفرینی هریک را به گونه مبسوط مطالعه کنیم.

فصل اول: مقدمه

1-1- مقدمه

     در مورد شاعر بلند آوازه قرن ششم که زیرا اختری درخشان در آسمان ادب می‌درخشد؛ اطلاع دقیقی در دست نیست. نه استادان او، نه معاصرانش و نه سلسله ی مشایخ او در تصوف ؛ هیچ کدام به قطع روشن نیست. در باب زندگی او ؛هر چه گفته شده؛ غالباً احتمال و افسانه می باشد و شاید همین پوشیده ماندن در ابرابهام، شخصیت او را سحر آمیز و جذاب تر کرده می باشد. به هر حال اطلاعات مورخان از زندگی نامه سنایی؛ شاعر پیش از او و مولانا ؛ شاعر پس از او ؛ بسیار بیشتر از خود عطار می باشد.

      می دانیم که او شاعری عارف مسلک می باشد؛ البته خانه نشین نیست و در میان مردم و ضمن اشتغال به طبابت و عطاری و آشنا شدن با‌‌آلام روحی و جسمی آنها به سیر و سلوک مشغول بوده می باشد. پس از آنکه در سراسر عمرش شاهد مصایب گوناگون طببیعی مانند سیل، قحطی و زلزله بود. روح زخم خورده‌ی خود و هم نوعان تیره روزش را با حکایاتی به ظاهر مفرّح و خنده‌آور و در باطن زیرا زهری کارگر، تشفی بخشد. پس به جمع‌آوری اقوال و حکایات از افواه مردم و آثار پیشنیان پرداخت و ضمن گنجاندن افکار و دغدغه‌های ذهن نا آرامش در آن ؛دوباره آن را  به مردم  باز گردانید. جهت حفظ امنیت جانش ؛ از ذکر انتقادات کوبنده نسبت به عدالت الهی، حاکمیت زمانه، رسوایی‌های اخلاقی مردمان زمانش ؛ خودداری نمود و همه را از زبان شخصیت محبوبش« دیوانه» نقل نمود.

          البته سنایی قبل از او ؛ حکایت عامیانه را در اشعارش به کاربرد اما چندان به قالب حکایت ؛ نپرداخت و  آن را با زبانی گیرا اظهار نکرد، بیشتر برایش ؛ نتیجه‌ای که از حکایت می‌گرفت ؛ اهمیت داشت که آن را با ابیات طولانی‌تر بپروراند. حال آنکه عطار، حکایت را بسیار جذاب و شیرین مطرح نمود و در آن به نحو احسن به شخصیت‌پردازی پرداخت و از شیوه های گوناگون؛ جهت ایجاد طنز بهره برد و کوشش نمود مفاهیم والای ذهنی اش را در قالب همین داستان‌ها بگنجاند و کمتر پس از اتمام داستان؛ به تبیین و تفسیر بپردازد.

2-1- فرضیات

     طبق فرضیات نگارنده در این پژوهش ؛در حکایات طنز آمیز مثنویهای  عطار؛ 1-بیشتر از طنز کلامی با شگرد ( بهره گیری از تناقض و تحقیرکردن) بهره گیری شده می باشد. 2-همچنین معکوس شدن حالات شخصیت‌ها و حتی گاه جابه جا شدن آنها باهم نیز ، بسیار به چشم می خورد و درایجاد  طنز  تأثیر دارد.3- عطار از زبان دیوانه؛ عقاید و انتقادات شخصی خود را اظهار می کند . پس از این رویکرد ؛ حکایت ،از لحاظ موضوع و محتوا نیز مطالعه می گردد و به تیپ های شخصیتی شرکت کنندگان در حکایت ؛ توجّه ویژه می گردد تا سه تیپ شخصیتی “عاقل”، “نادان “و “دیوانه ” از هم متمایز گردند و تنش‌های موجود میان این سه تیپ ؛ که خالی از لطف و جذابیت هم نیست ؛ به وضوح نشان داده گردد. حال؛ سه تعریف عمده از تیپ های مذکور ارائه می گردد.

 “عاقل” : شخصیتی که به علت آگاهی از هنجارهای اجتماعی ؛ رفتارش بهنجار وتابع عرف زندگی اجتماعی می باشد و به همین دلیل رفتارش قابل پیش بینی می باشد.

 “نادان”: شخصیتی که رفتارش تابع عرف و هنجارهای اجتماعی می باشد. اما به دلیل عدم آگاهی از فلسفه و معنای هنجارهای اجتماعی، رفتارش نابهنجار و غیر قابل پیش بینی می باشد.

“دیوانه” : شخصیتی که تابع عرف و هنجارهای اجتماعی نیست و رفتارش نابهنجار و غیر قابل پیش بینی می باشد.

 حال با در نظر داشتن این تعاریف؛یکی از فرضیات این می باشد  که اصطلاح ” عقلای مجانین” غلط مصطلحی بیش نیست و به جای آن بایستی ” دیوانه ی دانا” گفت. تأثیر تعاملی این سه تیپ شخصیتی در داستانهای عطار؛ بسیار مهم می باشد و نشان دهنده سرسختی عرف و هنجارهای اجتماعی؛ چه در حوزه‌ی زبان و چه در حوزه‌ی دیگر رفتارهای اجتماعی بشر می باشد. این مطالعه نشان می‌دهد که یکی از مهم‌ترین اصول کاربرد شناسی زبان که اصل ارتباط می باشد ؛ چگونه در این حکایت، نقض می گردد.

3-1- پیشینه پژوهش

       کتب ارزشمندی زیرا « دریای جان» از هلموت ریتر،  «تبیین احوال و نقد و تحلیل آثار عطار» از بدیع الزمان فروز انفر، «صدای بال سیمرغ »از عبد الحسین زرین کوب، «عقلای مجانین »از ابوالقاسم حسن نیشابوری و… به گونه گسترده‌تری به موضوعات عمده ای از این پژوهش پرداخته اند، اما به گونه اخص هیچ کتاب کاملاً مرتبطی با موضوع خود نیافتم و علاوه بر کتب مذکور در مبحث طنز از کتب «نشانه شناسی مطایبه» از احمد اخوت، «مقدمه ای بر طنز و شوخ طبعی» از علی اصغر حلبی، «در باب طنز» از سیمون کریچلی بهره گیری کردم. در میان پایان نامه‌هایی که با موضوع این پژوهش حدوداً ارتباط  داشت؛ می توان به این موردها تصریح نمود:

 1- «مطالعه بازتاب اندیشه‌های عطار در آینه‌ی عقلای مجانین»، احمد جباری فرکوش ، 1387 ، دانشگاه محقق اردبیلی، کارشناسی ارشد.

2-  «شخصیت‌پردازی در مثنویهای عطار نیشابوری »، لیلا عفراوی، 1390، بی جا، کارشناسی ارشد.

3- «ریخت شناسی مصیبت نامه عطار »، بهاره سهرابی، 1390، سمنان، کارشناسی ارشد

4- «تمثیل و طنز در اظهار عطار»، احمد حسینی کازرونی، 1377 ، صدا و سیما.

 تاکنون پژوهش یا کتابی که دقیقاً به موضوع تیپ شناسی شخصیتی مثنویهای عطار از دیدگاه طنز و با رویکرد زبان شناختی و تیپ شناسی پرداخته باشد، پیدا نمود نشده می باشد.

4-1- مراحل پژوهش

   برای تدوین و نگارش این پژوهش؛ با در نظر داشتن موضوع آن زیر عنوان ” مطالعه سه تیپ شخصیتی عاقل، نادان و دیوانه در حکایات طنز آمیز عطار؛ کتاب های  الف ) مصیبت نامه ب) منطق الطیر ج) اسرارنامه که هرسه با تصحیح، تعلیق و مقدمه دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی چاپ شده‌اند؛ منابع اصلی بوده‌اند و منابع مورد بهره گیری ‌ی دیگر به صورت کامل در فهرست منابع ذکر گردیده‌اند. نگارش و تدوین این مجموعه با نظر به گستردگی آن بدین ترتیب صورت گرفت:

1) مطالعه‌ی سه مثنوی عطار که زمینه‌ی کار هستند؛ سپس استخراج حکایت طنز‌آمیز آن و یادداشت برداری به صورت فیش و برگرداندن آن به صورت نثر روان

2) مطالعه کتب و مقالاتی که مربوط به زندگی نامه‌ی عطار، تاریخ نیشابور و معاصران او و تاریخ پیدایش عقلای مجانین و فیش برداری ازآن

 3) مطالعه منابعی در باب طنز، انواع آن، شگردهای طنز پردازی در متون و تطابق دادن آن  با حکایات طنز استخراج شده از آثار عطار

 4) مطالعه آثاری اعم از کتاب و مقاله در باب عرفان، ادبیات عامیانه و مسایل اجتماعی ـ سیاسی قرن ششم و یادداشت برداری از آن‌ها.

5) مرتب کردن و بخش کردن یادداشت ها بر اساس موضوع و فصل بندی پایان نامه

 6) افزودن یافته‌های شخصی اعم از مطالعه جزء به جزء هر حکایت از لحاظ ساختار، تیپ‌شناسی ، شخصیت‌پردازی و کشف چگونگی ایجاد طنز در متن اعم از موقعیت، کلامی و… در هر کلام و مرتبط کردن آن با جابه جا شدن مداوم تیپ‌ های شخصیتی

7) ارائه‌ی سه تعریف علمی و مجزا از تیپ‌های « عاقل»، «نادان» و «دیوانه» و تفکیک شخصیت‌های موجود در حکایات طنز برحسب این تعاریف از طریق واکاوی دقیق حکایت‌ها و در نظر داشتن رفتار و کردار هر شخصیت.

 8 ) کوشش در اثبات این فرضیه که « عقلای مجانین» غلط مصطلحی بیش نیست، زیرا این گروه به واقع دیوانه بودند که مطابق با دیدگاه و افکار خود چنین روشی را برای زندگی و برخوردهای اجتماعیشان برگزیده بودند معمولا بسیار برتر والاتر از عاقلان ؛ عمر خود را سپری می کردند . فقط به خاطر انتقادهای بی امان و مبارزات اجتماعی ـ سیاسی که داشتند ؛این چنین مطرود صاحبان قدرت بودند و از فضای جامعه دور نگه داشته می شدند.

9) جمع بندی و نتیجه گیری

10) فهرست منابع مآخذ

تعداد صفحه : 132

قیمت : 14700 تومان

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   پایان نامه ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی: طبیعت در شعر قیصر امین پور

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می گردد.

پشتیبانی سایت :        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  **** ***