جستجو در سایت :   

دانشکده علوم قرآنی تهران

پایان نامه کارشناسی ارشد رشته علوم قرآن مجید

موضوع:

مطالعه تطبیقی دیدگاه‌های آیت‌الله معرفت و آیت‌الله جوادی آملی در مباحثی از علوم قرآنی (اسباب نزول، محکم و متشابه، نسخ)

استاد راهنما:

دکتر زهره اخوان مقدم

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی گردد

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود می باشد)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن می باشد هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود اما در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل می باشد)

فهرست مطالب:

مقدمه پژوهش………………………………………………………………………………………………….. 1

کلّیات پژوهش…………………………………………………………………………………………………….. 3

موضوع:……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 4

اظهار مسأله:………………………………………………………………………………………………………………………………………. 4

پرسش‌های پژوهش:……………………………………………………………………………………………………………………………. 4

پیشینه‌ی‌ موضوع:……………………………………………………………………………………………………………………………… 5

هدف‌ها و ضرورت‌ها:………………………………………………………………………………………………………………………….. 5

جنبه‌های نوآوری:……………………………………………………………………………………………………………………………… 6

فصل اول: کلّیات موضوعی و تعریف مفاهیم…………………………………………………………. 7

1-1-زندگی‌نامه‌ی آیت‌الله معرفت………………………………………………………………………… 8

1-1-1-تولد و دوران کودکی……………………………………………………………………………………………………………… 8

1-1-2-دوران تحصیل………………………………………………………………………………………………………………………. 8

1-1-3-اساتید و دوستان…………………………………………………………………………………………………………………… 8

1-1-4-فعالیت‌ها……………………………………………………………………………………………………………………………… 9

1-2-زندگی‌نامه‌ی آیت‌الله جوادی آملی………………………………………………………………. 12

1-2-1-تولد و دوران‌ کودکی‌…………………………………………………………………………………………………………… 12

1-2-2-دوران‌ تحصیل‌……………………………………………………………………………………………………………………. 12

1-2-3-اساتید‌ و دوستان‌………………………………………………………………………………………………………………… 13

1-2-4-فعالیت‌ها…………………………………………………………………………………………………………………………… 14

1-3-مفهوم «اسباب نزول»………………………………………………………………………………. 17

1-3-1-معنای لغوی «اسباب»………………………………………………………………………………………………………… 17

1-3-2-معنای لغوی «نزول»………………………………………………………………………………………………………….. 18

1-3-3-معنای اصطلاحی «اسباب نزول»………………………………………………………………………………………….. 19

1-4-مفهوم «محکم و متشابه»…………………………………………………………………………. 21

1-4-1-معنای لغوی «محکم»………………………………………………………………………………………………………… 21

1-4-2-معنای لغوی «متشابه»……………………………………………………………………………………………………….. 22

1-4-3-معنای اصطلاحی «محکم و متشابه»…………………………………………………………………………………….. 24

1-5-مفهوم «نسخ»………………………………………………………………………………………… 29

1-5-1-معنای لغوی «نسخ»…………………………………………………………………………………………………………… 29

1-5-2-نسخ در اصطلاح و تطور مفهومی آن از آغاز تا کنون……………………………………………………………….. 31

1-6-مفهوم «مطالعه تطبیقی»………………………………………………………………………….. 34

1-6-1-معنای لغوی «تطبیق»………………………………………………………………………………………………………… 34

1-6-2-«پژوهش تطبیقی»……………………………………………………………………………………………………………… 34

فصل دوم: مطالعه تطبیقی دیدگاه‌های آیت‌الله معرفت و آیت‌الله جوادی آملی در بحث «اسباب نزول»   35

مقدمه فصل…………………………………………………………………………………………………… 36

2-1-تعریف «اسباب نزول»………………………………………………………………………………. 37

2-1-1-تعریف «اسباب نزول» از نظر آیت‌الله معرفت…………………………………………………………………………. 37

2-1-2- تعریف «اسباب نزول» از نظر آیت‌الله جوادی آملی………………………………………………………………… 38

2-2-اهمیت اسباب نزول در تفسیر……………………………………………………………………. 39

2-2-1-اهمیت اسباب نزول در تفسیر از نظر آیت‌الله معرفت………………………………………………………………. 39

2-2-2-اهمیت اسباب نزول در تفسیر از نظر آیت‌الله جوادی آملی……………………………………………………….. 39

2-3-اسباب نزول و شأن نزول………………………………………………………………………….. 41

2-3-1-اسباب نزول و شأن نزول از دیدگاه آیت‌الله معرفت…………………………………………………………………. 42

2-3-2-اسباب نزول و شأن نزول از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی…………………………………………………………. 42

2-3-2-1-شأن نزول، فضای نزول و جوّ نزول قرآن از منظر آیت‌الله جوادی آملی……………………………. 43

2-3-2-2-تفاوت شأن، فضا و جوّ نزول……………………………………………………………………………………….. 44

2-3-2-3-تأثیر متقابل فضای نزول و معارف سوره………………………………………………………………………. 44

2-4-راه دست‌یابی به اسباب نزول…………………………………………………………………….. 46

2-4-1-مطالعه روایات اسباب نزول………………………………………………………………………………………………….. 46

2-4-1-1-مطالعه سندی روایات………………………………………………………………………………………………… 48

2-4-1-2-مطالعه متنی روایات………………………………………………………………………………………………….. 49

2-4-2-اعتبار روایات اسباب نزول……………………………………………………………………………………………………. 50

2-4-2-1-مطالعه‌های سندی…………………………………………………………………………………………………….. 50

2-4-2-2-مطالعه‌های متنی………………………………………………………………………………………………………. 50

2-4-3-راه دست‌یابی به اسباب نزول از دیدگاه آیت‌الله معرفت…………………………………………………………… 52

2-4-4-راه دست‌یابی به اسباب نزول از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی…………………………………………………… 53

2-4-4-1-تأثیر روایات در فهم قرآن از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی………………………………………………. 55

2-4-5-حجیت قول صحابه…………………………………………………………………………………………………………….. 59

2-4-5-1-حجیت قول صحابه از دیدگاه آیت‌الله معرفت………………………………………………………………. 62

2-4-5-2-حجیت قول صحابه از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی……………………………………………………….. 63

2-5-تعابیر بازگو کننده‌ی اسباب نزول………………………………………………………………… 65

2-5-1-تعابیر بازگو کننده‌ی اسباب نزول از دیدگاه آیت‌الله معرفت……………………………………………………… 66

2-6-فواید شناخت اسباب نزول…………………………………………………………………………. 67

2-7-عمومیت لفظ یا خصوص سبب……………………………………………………………………. 69

2-7-1-تعدد سبب و وحدت نزول…………………………………………………………………………………………………… 71

2-7-2-عمومیت لفظ یا خصوص سبب از دیدگاه آیت‌الله معرفت………………………………………………………… 72

2-7-3-عمومیت لفظ یا خصوص سبب از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی………………………………………………… 72

تطبیق دیدگاه‌های آیت‌الله معرفت و آیت‌الله جوادی آملی در بحث «اسباب نزول»……….. 74

جمع‏بندی دیدگاه‌های آیت‌الله معرفت و آیت‌الله جوادی آملی در بحث «اسباب نزول»….. 75

فصل سوم: مطالعه تطبیقی دیدگاه‌های آیت‌الله معرفت و آیت‌الله جوادی آملی در بحث «محکم و متشابه»       76

مقدمه فصل…………………………………………………………………………………………………… 77

3-1-تعریف «محکم و متشابه»…………………………………………………………………………. 79

3-1-1-تعریف «محکم و متشابه» در دیدگاه آیت‌الله معرفت……………………………………………………………… 79

3-1-2-تعریف «محکم و متشابه» در دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی………………………………………………………. 81

3-2-نسبت تشابه و ابهام از دیدگاه آیت‌الله معرفت……………………………………………….. 84

3-2-1-علل و عوامل ابهام از دیدگاه آیت‌الله معرفت………………………………………………………………………….. 85

3-2-2-علل و عوامل تشابه از دیدگاه آیت‌الله معرفت…………………………………………………………………………. 86

3-2-3-منشأ تشابه در قرآن از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی………………………………………………………………… 87

3-3-محکم و متشابه در قرآن…………………………………………………………………………… 88

3-3-1-محکم و متشابه در قرآن از نگاه آیت‌الله معرفت……………………………………………………………………… 89

3-3-2-محکم و متشابه در قرآن از نگاه آیت‌الله جوادی آملی……………………………………………………………… 90

3-4-تقسیم‌بندی تشابه…………………………………………………………………………………… 92

3-4-1-تقسیم بندی تشابه از دیدگاه آیت الله معرفت………………………………………………………………………… 92

3-4-2-تقسیم بندی تشابه از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی…………………………………………………………………. 94

3-5-تأویل……………………………………………………………………………………………………. 97

3-5-1-مفهوم «تأویل»…………………………………………………………………………………………………………………… 97

3-5-2-ارتباط‌ی تأویل با آیات محکم و متشابه………………………………………………………………………………….. 99

3-5-2-1-اختصاص تأویل به آیات متشابه………………………………………………………………………………. 101

3-5-3-تأویل از نگاه آیت‌الله معرفت……………………………………………………………………………………………… 103

3-5-4-تأویل از نگاه آیت‌الله جوادی آملی………………………………………………………………………………………. 104

3-5-4-1-معنای اصطلاحی «تأویل» و حکمت تکرار این واژه در آیه‌ی7/آل عمران………………………. 104

3-5-4-2-بعضی آراء درمورد‌ی معنای «تأویل»…………………………………………………………………………… 106

3-5-4-3-انواع تأویل…………………………………………………………………………………………………………….. 107

3-5-4-4-معنای ظهور تأویل قرآن در قیامت…………………………………………………………………………… 108

3-5-4-5-تفاوت تعبیر خواب و تأویل………………………………………………………………………………………. 109

3-5-4-6-فرق تفسیر و تأویل…………………………………………………………………………………………………. 111

3-5-4-7-تأویل، غیر از تفسیر باطن می باشد………………………………………………………………………………… 113

3-5-4-8-وضع الفاظ برای مفهوم عام، روح معنا و هدف آن……………………………………………………….. 114

3-6-علم به تأویل متشابهات………………………………………………………………………….. 115

3-6-1-علم به تأویل متشابهات از نگاه آیت‌الله معرفت…………………………………………………………………….. 116

3-6-2-علم به تأویل متشابهات از نگاه آیت‌الله جوادی آملی…………………………………………………………….. 118

3-6-2-1-«واو» عطف یا استیناف…………………………………………………………………………………………… 118

3-6-2-2-عملکرد راسخان در علم درمورد‌ی متشابهات………………………………………………………………. 120

3-7-حکمت وجود آیات متشابه در قرآن…………………………………………………………… 122

3-7-1-دیدگاه آیت‌الله معرفت در حکمت وجود آیات متشابه در قرآن………………………………………………. 125

3-7-2-دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی در حکمت وجود آیات متشابه در قرآن………………………………………. 127

3-8-مرجع بودن آیات محکم نسبت به آیات متشابه……………………………………………. 133

3-8-1-دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی در مرجعیت آیات محکم نسبت به آیات متشابه…………………………. 133

3-8-1-1-راز تعبیر به «أُمّ» نه «أُمهات»…………………………………………………………………………………. 135

3-9-بحثی پیرامون حروف مقطّعه……………………………………………………………………. 138

3-9-1-«حروف مقطّعه» از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی………………………………………………………………….. 139

3-10-محکم و متشابه در روایات……………………………………………………………………. 142

3-10-1-محکم و متشابه در روایات از دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی………………………………………………….. 142

تطبیق دیدگاه‌های آیت‌الله معرفت و آیت‌الله جوادی آملی در بحث…………………………. 144

جمع‏بندی دیدگاه‌های آیت‌الله معرفت و آیت‌الله جوادی آملی در بحث…………………….. 146

فصل چهارم: مطالعه تطبیقی دیدگاه‌های آیت‌الله معرفت و آیت‌الله جوادی آملی در بحث «نسخ» 147

مقدمه فصل………………………………………………………………………………………………… 148

4-1-تعریف «نسخ»………………………………………………………………………………………. 149

4-1-1-تعریف «نسخ» از نظر آیت‌الله معرفت…………………………………………………………………………………. 149

4-1-1-1-حقیقت «نسخ»……………………………………………………………………………………………………… 150

4-1-2-تعریف «نسخ» از نظر آیت‌الله جوادی آملی…………………………………………………………………………. 150

4-1-2-1-«نسخ» مصطلح، مربوط به شریعت و منهاج می باشد………………………………………………………. 152

4-2-«نسخ» در قرآن…………………………………………………………………………………….. 155

4-2-1-«نسخ» در قرآن از نظر آیت‌الله معرفت……………………………………………………………………………….. 155

4-2-2-«نسخ» در قرآن از نظر آیت‌الله جوادی آملی……………………………………………………………………….. 156

4-2-2-1-حقیقت «نسخ»……………………………………………………………………………………………………… 157

4-2-2-2-شبهه‌ی «نسخ آیات»……………………………………………………………………………………………… 159

4-2-2-3-صیانت قرآن از نسخ و تحریف‏………………………………………………………………………………….. 160

4-2-2-4-گستره‌ی «آیه»………………………………………………………………………………………………………. 161

4-2-2-5-نسخ احکام تشریعی………………………………………………………………………………………………… 164

4-3-اهمیت شناخت ناسخ و منسوخ………………………………………………………………… 166

4-3-1-اهمیت شناخت ناسخ و منسوخ از نظر آیت‌الله معرفت…………………………………………………………… 166

4-3-2-اهمیت شناخت ناسخ و منسوخ از نظر آیت‌الله جوادی آملی…………………………………………………… 167

4-4-روش شناخت ناسخ و منسوخ، و شرایط نسخ………………………………………………. 168

4-4-1-روش شناخت ناسخ و منسوخ، و شرایط نسخ از نظر آیت‌الله معرفت……………………………………….. 168

4-4-2-روش شناخت ناسخ و منسوخ، و شرایط نسخ از نظر آیت‌الله جوادی آملی……………………………….. 170

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   دانلود پایان نامه ارشد: بررسی فقهی و حقوقی احکام فرد متعدی به حریم خصوصی اشخاص حقیقی

4-5-امکان وقوع «نسخ» در قرآن و گونه‌های آن…………………………………………………. 171

4-5-1-امکان وقوع «نسخ» در قرآن و گونه‌های آن از نظر آیت‌الله معرفت…………………………………………. 171

4-5-2-امکان وقوع «نسخ» در قرآن و گونه‌های آن از نظر آیت‌الله جوادی آملی…………………………………. 173

4-5-2-1-ناسازگاری تفکر تفویض با قبول نسخ………………………………………………………………………… 174

4-5-2-2-نسخ و تخصیص قرآن با خبر واحد…………………………………………………………………………… 175

4-6-انواع نسخ……………………………………………………………………………………………. 178

4-6-1-انواع نسخ از نظر آیت‌الله معرفت…………………………………………………………………………………………. 178

4-6-2-انواع نسخ از نظر آیت‌الله جوادی آملی…………………………………………………………………………………. 180

4-7-حکمت نسخ…………………………………………………………………………………………. 182

4-7-1-حکمت نسخ از نظر آیت‌الله معرفت…………………………………………………………………………………….. 182

4-7-2-حکمت نسخ از نظر آیت‌الله جوادی آملی…………………………………………………………………………….. 183

4-8-تفاوت نسخ با تخصیص…………………………………………………………………………… 185

4-8-1-تفاوت نسخ با تخصیص از نظر آیت‌الله معرفت……………………………………………………………………… 185

4-8-2-تفاوت نسخ با تخصیص از نظر آیت‌الله جوادی آملی……………………………………………………………… 185

4-9-تفاوت نسخ با بداء…………………………………………………………………………………. 186

4-9-1-تفاوت نسخ با بداء از نظر آیت‌الله معرفت…………………………………………………………………………….. 186

4-9-2-تفاوت نسخ با بداء از نظر آیت‌الله جوادی آملی…………………………………………………………………….. 187

تطبیق دیدگاه‌های آیت‌الله معرفت و آیت‌الله جوادی آملی در بحث «نسخ»……………….. 189

جمع‏بندی دیدگاه‌های آیت‌الله معرفت و آیت‌الله جوادی آملی در بحث «نسخ»………….. 190

پیشنهاد پژوهش…………………………………………………………………………………………… 191

منابع و مآخذ………………………………………………………………………………………………. 192

الملخص:…………………………………………………………………………………………………….. 198

Abstract…………………………………………………………………………………………………….. 200

چکیده

پژوهش حاضر، به استخراج و تطبیق دیدگاه‏های علوم قرآنی آیت‏الله معرفت به عنوان یک دانشمند علوم قرآنی و آیت‏الله جوادی آملی به عنوان یک مفسر قرآن، در سه بحث اسباب نزول، محکم و متشابه و نسخ می‏پردازد.

مانند آراء خاص این دو دانشمند، در بحث اسباب نزول:

آیت‏الله معرفت، بین سبب نزول و شأن نزول تفاوت قائل می باشد و شأن را أعم از سبب می‏داند؛ ایشان در جایی بر حجیت گفتار صحابه در تفسیر و اجتهادشان صحه گذاشته و در جای دیگر، تعبد و تسلیم در برابر نظرات ایشان را بدون دلیل می‌داند. آیت‏الله جوادی آملی، سبب نزول و شأن نزول را مترادف می‌داند. ایشان از معدود کسانی می باشد که به بحث پیرامون عدم حجیت روایات غیر معصوم پرداخته و ارزش آن‌ها را در حد نقل تاریخی می‌داند.

مانند آراء خاص این دو دانشمند، در بحث محکم و متشابه:

آیت‏الله معرفت، ارتباط‌ی تشابه و ابهام را عموم و خصوص من وجه دانسته و رفع تشابه را با تأویل و رفع ابهام را با تفسیر می‌داند. ایشان به تشابه شأنی عقیده دارند، و تشابه را به دو دسته‌ی اصلی و عرضی قابل تقسیم می‌داند. ایشان، تأویل را همان بطن قرآن دانسته و با در نظر داشتن در نظر گرفتن عاطفه بودن «واو» در آیه، راسخان را عالم به تأویل معرفی می کند. از نظر آیت‏الله جوادی آملی، تشابه نسبی می باشد و لازمه‌ی نزول فرودین آیات به شمار می‌آید که این صفتِ لازم برای آیات متشابه نیست. از نظر ایشان، تمامی آن‌چه در حکمت وجود آیات متشابه آمده، ناظر به برکات تشابه می باشد. ایشان، تأویل متشابه را غیر از تأویل کتاب دانسته و تأویل را هم مغایر با تفسیر باطن می‌داند و با در نظر داشتن در نظر گرفتن استینافی بودن «واو» در آیه، راسخان را عالم به تأویل معرفی می کند.

مانند آراء خاص این دو دانشمند، در بحث نسخ:

آیت‏الله معرفت، نسخ در شرایع الهی را ظاهری می‌داند، نه واقعی. ایشان در آغاز قائل به نسخ حکم در بعضی آیات بودند، اما در تألیفات آخر خود، همه را جزء نسخ مشروط دانسته، که این در واقع نسخ نیست، بلکه متناسب با شرایط تغییر می کند. آیت‏الله جوادی آملی، نسخ مصطلح را مربوط به شریعت و منهاج دانسته و با نفی نسخ در آیات قرآن، بازگشت روح نسخ در قرآن را به تخصیص ازمانی می‌داند.

مقدمه
خداوند، قرآن را به عنوان پیام حیات‌بخش و جاویدان نازل نمود، تا بشریت را به حقیقت و سعادت رهنمون سازد. پس فهم معارف و مقاصد آیات در رسیدن به این هدف والا (هدایت بشریت)، لازم و ضروری می باشد.

علوم قرآنی، دانش‌هایی را شامل می گردد که موضوعات کلی شناخت قرآن را تبیین می کند و پرسش‌های گوناگون متعلق به قرآن را پاسخ می‌دهد؛ اسباب نزول، محکم و متشابه و نسخ، مانند‌ی این دانش‌ها هستند و دانشمندان علوم قرآنی، در تألیفات خود و مفسران، در مقدمه‌ی تفاسیرشان و در ذیل تفسیر آیات، به اظهار این موضوعات پرداخته‌اند.

به دلیل اهمیت آراء و هم‌چنین معاصر بودن آیت‌الله معرفت وآیت‌الله جوادی آملی، نظرات خاص ایشان در این بحث‌های علوم قرآنی، درخور توجه می باشد. استخراج بعضی آراء آیت‌الله معرفت به علت پیش‌قدم بودن ایشان در پرداختن به مسایل علوم قرآنی، توسط بعضی پژوهشگران صورت گرفته می باشد؛ اما آراء علوم قرآنی آیت‌الله جوادی آملی که در تألیفاتشان پراکنده بود، استخراج گردید و در کنار نظرات آیت‌الله معرفت قرار گرفت.

این پایان‌نامه مشتمل بر چهار فصل می باشد؛ در فصل اول، با عنوان «کلیات موضوعی و تعریف مفاهیم»، مختصری از زندگی‌نامه‌ی آیت‌الله معرفت و آیت‌الله جوادی آملی اظهار، و مفهوم اسباب نزول، محکم و متشابه و نسخ، در لغت و اصطلاح مطالعه شده می باشد.

در فصل دوم، با عنوان «مطالعه تطبیقی دیدگاه‌های آیت‌الله معرفت وآیت‌الله جوادی آملی در بحث اسباب نزول»، آراء این دو دانشمند، در مسائلی مانند: تعریف اسباب نزول، جایگاه اسباب نزول در تفسیر، اسباب نزول و شأن نزول، راه دست‌یابی به اسباب نزول، عمومیت لفظ یا خصوص سبب و … آمده می باشد.

در فصل سوم، با عنوان «مطالعه تطبیقی دیدگاه‌های آیت‌الله معرفت و آیت‌الله جوادی آملی در بحث محکم و متشابه»، آراء این دو دانشمند، در مسائلی مانند: تعریف محکم و متشابه، نسبت تشابه و ابهام، محکم و متشابه در قرآن، تقسیم‌بندی تشابه، تأویل، علم به تأویل متشابهات، حکمت وجود آیات متشابه در قرآن، مرجعیت آیات محکم نسبت به آیات متشابه، حروف مقطعه و … آمده می باشد.

در فصل چهارم، با عنوان «مطالعه تطبیقی دیدگاه‌های آیت‌الله معرفت و آیت‌الله جوادی آملی در بحث نسخ»، آراء این دو دانشمند، در مسائلی مانند: تعریف نسخ، نسخ در قرآن، اهمیت شناخت ناسخ و منسوخ و شرایط نسخ، امکان و وقوع نسخ در قرآن، انواع نسخ، حکمت نسخ، تفاوت نسخ با تخصیص، تفاوت نسخ با بداء و … آمده می باشد.

تعداد صفحه : 216

قیمت : 14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می گردد.

پشتیبانی سایت :        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  **** ***